- Giriş
Birleşme ve devralma (“M&A”) işlemlerinde, hedef şirketin faaliyetlerinin niteliğine bağlı olarak ilgili sektördeki denetleyici ve düzenleyici idari otoriteden izin alınması gerekmektedir. Özellikle hedef şirketin madencilik ruhsatına sahip olduğu işlemlerde, Rekabet Kurulu izninin yanı sıra Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nden (“MAPEG”) izin alınması zorunlu bir ön koşul (condition precedent) olarak karşımıza çıkmaktadır.
3213 sayılı Maden Kanunu (“Kanun”) ve Maden Yönetmeliği (“Yönetmelik”), madencilik ruhsatına sahip tüzel kişilerin ortaklık yapılarındaki değişiklikleri denetim mekanizmasına tabi kılmaktadır. Bu denetim, maden kaynaklarının milli menfaatlere uygun olarak işletilmesinin güvence altına alınması, ruhsat sahiplerinin yeterliliğinin sürdürülmesi ve madencilik faaliyetlerinin kesintisiz devamının temin edilmesi amaçlarına hizmet etmektedir.
Bu bilgi notu, M&A işlemlerinde hedef şirketin madencilik ruhsatına sahip olması halinde MAPEG’den izin alınmasına ilişkin yasal çerçeveyi, gerekli izin ve onay süreçlerini, izin alınmaması halinde karşılaşılabilecek yaptırımları ve bu iznin pay alım sözleşmesinde (“SPA”) nasıl ele alınması gerektiğini incelemektedir.
- Madencilik Mevzuatında Yasal Çerçeve
- Temel Mevzuat
Madencilik ruhsatına sahip şirketlerin hisse devir işlemlerinin düzenlenmesinin temelini Kanun ve Yönetmelik oluşturmaktadır. Kanun’un 5. maddesi, maden ruhsatlarının devrine ilişkin temel ilkeleri belirlerken; Yönetmelik’in 79. maddesi, ruhsat devri ve hisse devri işlemlerinin usul ve esaslarını ayrıntılı olarak düzenlenmektedir. Bu mevzuatın uygulanmasından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bünyesindeki MAPEG sorumludur.
- Maden Ruhsatlarının Bölünmezliği İlkesi
Kanun’un 5. maddesi, madenler üzerinde tesis olunan ilk müracaat, arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbirinin hisselere bölünemeyeceğini ve her birinin bir bütün halinde muameleye tabi tutulacağını açıkça hüküm altına almıştır. Dolayısıyla, maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir olmakla birlikte, bu devir ancak bir bütün olarak ve Bakanlık onayı ile gerçekleşmekte ve maden siciline şerh edilmesiyle tamamlanmaktadır.
- Hisse Devirlerinde Bakanlık İzni Zorunluluğu
M&A işlemleri açısından izin gerekliliği, Yönetmelik’in 79/11 maddesinde yer almaktadır. Bu hüküm uyarınca, maden ruhsatına sahip olan hedef şirketin ortaklık yapısında değişikliğe yol açabilecek %10’dan fazla hisse devir işlemleri Bakanlığın iznine tabidir.
Bu düzenleme, doğrudan (asset deal) ruhsat devri ile hisse devri yoluyla gerçekleştirilen hisse devri arasındaki kritik ayrımı ortaya koymaktadır. Buna göre; doğrudan ruhsat devri her halükarda izne tabiyken hisse devrinde ise sadece devre konu hisseler %10 ve üzeri ise izne tabi olacaktır. Bir M&A işleminde hedef şirketin tamamının veya kontrolü sağlayacak çoğunluk payının devralınması, doğası gereği %10 eşiğini aşacağından, bu tür işlemler kaçınılmaz olarak Bakanlık iznine tabi olacaktır.
Hisse devrinin sadece maden ruhsatını doğrudan elinde bulunduran tüzel kişi nezdindeki ortaklık değişikliklerini kapsadığının altı çizilmelidir. Dolaylı kontrol değişikliklerinin (indirect change of control), örneğin ruhsat sahibinin ana ortaklığı düzeyindeki hisse devirlerinin, MAPEG’in izin kapsamına girip girmeyeceği mevzuatta açıkça düzenlenmemiş olup, bu husus uygulamada belirsizlik yaratmaktadır. Bununla birlikte, özellikle çok katmanlı holding yapılarında ihtiyatlı bir yaklaşım benimsenerek MAPEG ile ön görüşme yapılmasını tavsiye etmekteyiz.
- Birleşmede Bakanlık İzni Zorunluluğu
M&A işlemi eğer bir birleşme işlemi ise Yönetmelik 79/7-a maddesi uyarınca; devir işlemi olarak kabul edilecektir ve devir hükümlerine tabi olarak Bakanlık izni gerektirecektir.
- MAPEG İzin Alım Süreci ve Gerekli Belgeler
- Başvuru Usulü
Yönetmelik’in 79/11 maddesi uyarınca, hisse devrinin tarafları aynı anda konu ile ilgili olarak MAPEG’e gerekçelerini beyan etmek suretiyle müracaat etmekle yükümlüdür. Başvuru e-Maden sistemi üzerinden yapılmakta olup, e-Devlet üzerinden e-Maden’e erişim sağlanmaktadır.
- Gerekli Belgeler
Hisse devri izin başvurusundan hangi belgelerin sunulacağu açıkça belirtilmemiştir. Bununla birlikte; ruhsat devri kapsamında istenen aşağıdaki belgelerin hisse devri başvurusunda sunulması uygun olacaktır. Ayrıca, başvuru sırasında MAPEG’in ek bilgi ve belge talebinde bulunabileceğini belirtmek isteriz. Buna göre aşağıdaki bilgi ve belgeler MAPEG tarafından talep edilebilir:
- Tüzel kişinin güncel ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi,
- Devir sonrası oluşacak ortaklık yapısına ilişkin bilgi ve belgeler,
- Devralanın mali yeterlilik belgeleri (banka referans mektupları, şirket sermayesini gösteren onaylı Ticaret Sicili Gazetesi),
- Hisse devir sözleşmesinin noter onaylı sureti,
- Tarafların 6183 sayılı Kanun’un 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belge,
- Devralanın yönetim kurulu üyelerini gösterir Ticaret Sicil Gazetesi,
- Tarafların noter onaylı imza sirkülerleri,
- Aktif edilmiş kayıtlı elektronik posta adresi (KEP) veya UETS adresi bilgisi
- Eğer M&A işlemi devir değil de bir birleşme işlemi ise işletme ruhsat taban bedeli (2026 yılı için 180.461-TL) ve işletme ruhsat taban bedelinin iki katı bedeli olan ruhsat devir bedelinin ödenmesi
- Değerlendirme Süreci
Başvuru MAPEG tarafından incelenmekte ve talebin Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde durum ilgili tüzel kişiye tebliğ edilmektedir. Yönetmelik’in 79/12 maddesi uyarınca, devir talebi ile ilgili eksiklikler talep sahibine bildirilmekte ve bildirilen eksikliklerin 3 ay içerisinde tamamlanmaması halinde talep reddedilmektedir.
Başvuru sırasında sunulacak bilgi ve belgelere ek olarak; MAPEG ayrıca başvuru sırasında, devralacak kişinin Kanun’un 6. maddesinde yer alan maden haklarını kullanma yeterliliğine sahip olup olmadığı, mali yeterlilik şartlarının karşılanıp karşılanmadığı, tahakkuk eden Devlet haklarının ödenip ödenmediğini, tüm mali eksikliklerin tamamlanıp tamamlanmadığını ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin mevzuata uygun olarak sürdürülmüş olup olmadığını incelemektedir.
- İzin Alınmaması Halinde Yaptırımlar
Bir M&A işleminde; hedef şirketin madencilik ruhsatına yönelik olarak izin alınmaması halinde Kanun ve Yönetmelik hükümleri uyarınca;
- İlgili maden ruhsatına konu maden sahasında yapılan üretim ve faaliyetler durdurulur,
- İzin alınmaksızın yapılan işlem geçersiz olduğundan Bakanlık nezdinde yeni ortaklık yapısına ilişkin kayıtlar güncellenmemiş olur,
- Kanun’a aykırı işlem nedeniyle idari para cezası uygulanır,
- Aykırılıklar giderilerek gerekli izinler alınmazsa ruhsat iptal edilir,
- Eksikliklerin giderilmemesi halinde ruhsat iptaline ek olarak teminatlar irad olarak kaydedilebilir.
- M&A Süreçlerinde MAPEG İzninin Değerlendirilmesi
- Durum Tespiti (Due Diligence) Sürecindeki Önemi
Hedef şirketin madencilik ruhsatının bulunduğu işlemlerde, durum tespiti (due diligence) sürecinde aşağıdaki hususların incelenmesi gerekmektedir:
- Maden ruhsatının geçerliliği, süresi ve uzatılabilirliği;
- İşletme izninin mevcudiyeti ve kapsamı;
- Devlet hakkı, ruhsat bedeli, idari para cezası gibi mali yükümlülerin eksiksiz yerine getirilip getirilmediği;
- Ruhsat üzerindeki haciz, rehin, ipotek veya ihtiyati tedbir kayıtları;
- Çevresel yükümlülerin (ÇED, çevre ile uyum planı) durumu;
- Rödovans sözleşmelerinin varlığı ve şartları;
- Daimii nezaretçi atamasının yapılıp yapılmadığı ve yetkilendirilmiş tüzel kişi (YTK) sözleşmesinin bulunup bulunmadığı.
- Pay Alım Sözleşmelerinde Ön Koşul (Condition Precedent) Olarak MAPEG İzni
Hedef şirketin madencilik ruhsatına sahip olduğu M&A işlemlerinde, MAPEG izninin alınması SPA kapsamında bir ön koşul (condition precedent) olarak düzenlenmeli ve bu izin alınmaksızın kapanış gerçekleştirilmemelidir. Rekabet Kurulu onayı gibi diğer düzenleme izinlerinin de ayrıca ön koşul olarak belirlendiği işlemlerde, tüm izinlerin alınması bir bütün olarak kapanış ön koşulları arasında yer almalıdır.
- İmza ile Kapanış Arasındaki Dönem
SPA’de satıcının, imza ile kapanış arasındaki dönemde hedef şirketi ve maden ruhsatını olağan iş akışı içerisinde (ordinary course of business) yönetme yükümlülüğü açıkça düzenlemelidir. Bu kapsamda satıcı, alıcının ön yazılı onayı olmaksızın ruhsat alanında değişiklik yapmama, ruhsatı devretmeme veya üzerinde herhangi bir takyidat tesis etmeme, rödovans sözleşmesi akdetmeme, madencilik faaliyetlerini projeye uygun şekilde sürdürme ve tüm mali yükümlülükleri (Devlet hakkı, ruhsat bedeli, harçlar) zamanında ödeme taahhüdü altına girmelidir.
- Gayret Yükümlülükleri (Efforts Clauses) ve Risk Tahsisi
MAPEG izninin alınması sürecinde tarafların üstleneceği yükümlülükler, SPA’deki gayret yükümlülükleri (efforts clauses) ile belirlenir. Rekabet Kurulu izninden farklı olarak, MAPEG izni genellikle rekabetçi değerlendirmelerden ziyade idari ve teknik yeterlilik kriterlerine dayanır. Bu nedenle, MAPEG izninin alınabilmesi büyük ölçüde devralacak tarafın mali yeterliliği ve madencilik mevzuatına uyumu ile ilişkilidir.
Uygulamada alıcı, MAPEG izni için zamanında ve eksiksiz başvuru yapma, MAPEG’in ek bilgi ve belge taleplerine süresinde cevap verme ve süreci iyi niyetle yürütme yükümlülüğü üstlenirken; satıcı, mevcut mali yükümlülerin (Devlet hakkı, ruhsat bedeli, idari para cezaları) kapanış öncesinde eksiksiz ödenmesini ve ruhsata ilişkin herhangi bir idari soruşturma veya yaptırım sürecinin bulunmadığını beyan ve tekeffül etmektedir.
- Satıcının Beyan ve Tekeffülleri (Representation and Warranties)
Hedef şirketin madencilik ruhsatına sahip olduğu işlemlerde, satıcının SPA’deki beyan ve tekeffülleri özellikle şu hususları kapsamalıdır:
- Maden ruhsatının geçerli ve yürürlükte olduğu,
- İşletme izninin alınmış ve aktif olduğu,
- Ruhsata ilişkin tüm mali yükümlülerin (Devlet hakkı, ruhsat bedeli, harçlar, çevre ile uyum teminatları, idari para cezaları) eksiksiz ödenmiş olduğu,
- Ruhsat sahasında mevzuata uygun faaliyet yürütüldüğü,
- Ruhsat üzerinde üçüncü kişi hakları (haciz, rehin, ipotek) bulunmadığı,
- Madencilik mevzuatı kapsamında devam eden veya tehdit edilen herhangi bir soruşturma ya da yaptırım sürecinin mevcut olmadığı.
- Uzun Süreli Bekleme (Long-Stop Date) ve Fesih Hakkı
SPA’de MAPEG izninin alınması için makul bir son tarih (long-stop date) belirlenmeli ve bu tarihe kadar iznin alınamaması halinde tarafların sözleşmeyi feshetme hakkı düzenlemelidir. MAPEG izin sürecinin, Rekabet Kurulu incelemesine kıyasla genellikle daha kısa sürdüğü görülmekle birlikte, eksik belge tamamlama süresi de dahil olmak üzere öngörülmeyen gecikmeler yaşanabilmektedir. Bu nedenle, son tarih belirlenirken MAPEG izin sürecinin Rekabet Kurulu onay süreci ile paralel yürütülebileceği SPA’de düzenleme altına alınabilir.
Buna ek olarak, inceleme sürecinde makroekonomik koşulların çökmesi, hedef şirketin pazarını kaybetmesi veya beklenmedik bir krizin meydana gelmesi ihtimaline karşı, sözleşmelere “Maddi Olumsuz Değişiklik” (Material Adverse Change – MAC) klozları dahil edilmelidir. MAC klozları, MAPEG izninin beklendiği esnada şirketin ticari değerinde öngörülemeyen ve devasa bir düşüş yaşanması halinde alıcıya işlemi yeniden müzakere etme veya işlemden tamamen çekilme esnekliği sağlar.
alıcıya işlemi yeniden müzakere etme veya işlemden tamamen çekilme esnekliği sağlar.
- Özet
Hedef şirketin madencilik ruhsatına sahip olduğu M&A işlemlerinde, Yönetmelik’in 79/11 uyarınca ortaklık yapısında değişikliğe yol açabilecek %10’dan fazla hisse devir işlemleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın iznine tabidir. Bu izin, MAPEG aracılığıyla yürütülen bir idari süreç olup, devralacak kişinin mali yeterliliği, maden haklarını kullanma ehliyeti ve ruhsata ilişkin mali yükümlülklerin eksiksiz yerine getirilmiş olması başlıca değerlendirme kriterleridir.
Gerekli izin alınmaksızın gerçekleştirilen hisse devir işlemleri, idari para cezası ve nihayetinde maden ruhsatının iptali ve teminatların irad olarak kaydedilmesi de dahil olmak üzere ağır yaptırımlarla karşılaşabilmektedir.
M&A pratiğinde MAPEG izni, Rekabet Kurulu onayı ile birlikte SPA’da düzenlenmesi gereken temel regülatör ön koşullardan birini oluşturmaktadır. Bu iznin SPA’daki risk tahsisi mekanizmaları, gayret klozları, beyan ve tekeffüller ile long-stop date hükümleri çerçevesinde açık ve kapsamlı biçimde düzenlenmesi, işlemin hukuki güvenliği ve ticari başarısı açısından kritik öneme sahiptir.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
[View Source]