Tahkimde Yeni Dönem: Yapay Zeka Tahkim Hakemi Ve Kuralları

1. Giriş

Her alanda olduğu gibi hukuk sektöründe de son yıllarda önde gelen tartışma konularının başında yapay zekanın uyuşmazlık çözüm süreçlerine ve hukuki danışmanlık hizmetlerine uygulanabilirliği, sağlayacağı potansiyel iktisadi etkinlik ve kolaylıklar yer almaktadır.

Temel tartışma konusu ve varlık sebeplerinden biri prosedürel maliyetlerin azaltılması olan tahkim alanı ile ilgili olarak da uyuşmazlık çözüm süreçlerinde sağlayacağı muhtemel faydalar ileri sürülerek yapay zeka araçlarının kullanımına ilişkin çalışmalar yapılmaktadır. Bu doğrultuda, dünyanın dört bir yanından önde gelen tahkim kurumları, tahkimde yapay zeka kullanımına ilişkin uygulama notlarını ve rehber ilkelerini 2024 ve 2025 yıllarında yayınlamaya başlamışlardı.

Eylül 2025'te Amerikan Tahkim Derneği (American Arbitration Association) (AAA) ve bünyesinde yer alan Milletlerarası Uyuşmazlık Çözüm Merkezi (International Centre for Dispute Resolution) (ICDR) dünyanın ilk yapay zeka tahkim hakemi aracını olan AI Arbitrator'ı tanıttı. AI Arbitrator; kullanımı kolay bir platform üzerinden daha hızlı, daha az maliyetli ve daha güvenilir bir uyuşmazlık çözümü sunmayı amaçlamaktadır.

AI Arbitrator, Kasım 2025 itibariyle kullanıma sunuldu ve uygulamaya geçmesine takiben 20 Kasım 2025 tarihinde AAA tarafından "Yapay Zeka Öncülüğünde Tahkim Kuralları" (AI Led Arbitration Rules) (Yapay Zeka Tahkim Kuralları) yayımlanarak yürürlüğe girdi. AAA Yapay Zeka Öncülüğünde Tahkim Kuralları, dünyada ilk yapay zeka tahkim kural seti olma niteliğini göstermektedir.

AAA, Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) önde gelen tahkim kurumu olup bünyesinde yer alan ICDR ise dünyanın en büyük alternatif uyuşmazlık çözüm merkezidir. ICDR nezdinde çözümlenen uyuşmazlıklar yıllık 537.000 civarında olup dava değerleri toplamı 27 milyar Amerikan Doları'nın (USD) üzerindedir.

Bu yazıda, AAA tarafından geliştirilen yapay zeka tahkim aracı AI Arbitrator ve yürürlüğe konulan "Yapay Zeka Öncülüğünde Tahkim Kuralları" incelenecektir.

2. AAA Yapay Zeka Tahkim Hakemi Aracı: AI Arbitrator

AI Arbitrator, yapay zeka tabanlı bir tahkim hakemi aracı olarak, uyuşmazlığa bakmakla yetkili İnsan Tahkim Hakeminin uyuşmazlık çözümünü daha hızlı, daha az maliyetli ve daha şeffaf bir şekilde sağlaması için geliştirilmiştir. Böylece hakemler, Yapay Zeka Tahkim Hakemi kullanarak tahkim kararının hazırlanması süreçlerini daha verimli hale getirebilmektedirler.

1. Kullanıldığı Uyuşmazlık Çözüm Türleri

Kasım 2025 AI Arbitrator, sürecinde verimlilik ve hızın önem arz ettiği sadece belgelere dayalı inşaat tahkimi davaları için kullanılmaya başlanmıştır. Bu bakımdan karmaşık, çok taraflı veya tanık ifadeleri içeren davalar bakımından henüz kullanılamamaktadır.

Mevcut kapsamı, AAA tarafından kasıtlı olarak dar tutulmuştur, Yapay Zeka Tahkim Hakeminin geliştirilmesine paralel olarak yeni alanlar ve dava türleri dahil edilecektir. AAA tarafından AI Arbitrator aracının zamanla kullanım alanının genişleyeceği ve 2026 yılı içerisinde yeni tahkim alanlarında, uyuşmazlık tiplerinde ve daha yüksek dava değerli uyuşmazlıklarda kullanılmaya başlanacağı açıklanmıştır.

2. Eğitilme ve Geliştirilme Süreci

AI Arbitrator aracının mevcut sürümü, 1500'den fazla inşaat tahkimi kararı ile eğitilmiş ve inşaat tahkimi uyuşmazlıklarında kullanılmak üzere uzmanlarca hazırlanmış örneklerle ve nsan hakem girdileri ile geliştirilmiştir, karar alma süreçleri hukuki muhakemeye dayanmaktadır. AI Arbitrator, uyuşmazlık çözümünün her bir aşamasında hukuki açıdan dayanaklı karar taslakları sunacak, her aşamada İnsan Hakemler tarafından Yapay Zeka Tahkim Hakeminin verdiği kararların doğruluğu değerlendirilecektir.

AI Arbitrator, kullanımla kendini daha çok geliştirecektir. Hazırladığı taslak kararların insan hukuk uzmanlarının muhakemeleri ile uyumlu olabilmesi için hazırladığı taslak kararlar ile insan hukuk uzmanlarının değerlendirmeleri karşılaştırılacak, ayrıca inşaat tahkimi davalarında uzman avukatların ve AAA-ICDR İnşaat Tahkimi hakemlerinin geri bildirimleri ile geliştirilmeye devam edecektir. Böylece AI Arbitrator aracının zaman içerisinde doğruluğunun, güvenilirliğinin ve gerçek uyuşmazlıklarda kullanılabilirliğini artırmak amaçlanmaktadır.

3. Çekinceler ve Riskler

Yapay zekanın tahkim alanında kullanılmaya başlaması önemli bir gelişme olmakla beraber yapay zeka kullanımına dair çekinceler ve riskler halen mevcuttur.

AAA-ICDR, AI Arbitrator aracını kullanıma sunmadan önce Mart 2025 tarihinde kendi yayınladığı kılavuzunda hakemlerin yapay zeka kullanımına aşırı güvenmemesi gerektiği konusunda uyarıda bulunmuş, hakemlerin yapay zeka araçlarının ortaya koyduğu çıktıların doğruluğunun ve güvenirliğinin eleştiril bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini ve yapay zekanın bağımsız bir karar alma aracı olarak değil, bir destek aracı olarak kullanılması gerektiğini belirtmiştir.

Yine ABD Mahkemeleri İdari Ofisi Yapay Zeka Görev Gücü (AI Task Force of the Administrative Office of the United States Courts), Temmuz 2025 tarihinde ABD federal yargı organlarına geçici bir kılavuz yayımlamıştı. Bu kılavuz kapsamında hakimlere ve onların personeline "karar verme veya dava yargılaması dahil olmak üzere temel yargı işlevlerini yapay zekaya devretmemeleri" konusunda uyarılarda bulunulmuş, hakimlerin yapay zekanın yardımıyla gerçekleştirilen tüm işlerden sorumlu olmaya devam edecekleri hatırlatılmıştır.

Benzer şekilde, Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası (European Union Artificial Intellegence Act) kapsamında yapay zeka sistemlerinin adaletin tesisinde kullanılması "yüksek riskli" olarak sınıflandırılmaktadır. Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası uyarınca yapay zeka araçları, yargılama yetkisinin ve hakimlerin yetkilerini yerine getirmeleri kapsamındaki karar verme süreçlerinde yalnızca destek bir araç olarak kullanılabilmekte olup nihai karar alıcının mutlaka insan olması gerekmektedir.

3. AAA Yapay Zeka Öncülüğünde Tahkim Kuralları

AAA Yapay Zeka Öncülüğünde Tahkim Kuralları, AAA bünyesinde yer alan Dijital Uyuşmazlık Çözüm Merkezi (Digital Dispute Resolution Center, DDRC) platformunda görülen iki taraflı tüm uyuşmazlıklara uygulanmak üzere hazırlanmıştır. Yapay Zeka Tahkim Kuralları, tarafların yükümlülükleri ile AAA'nın, Yapay Zeka Tahkim Hakemin ve İnsan Tahkim Hakeminin yetkilerini ele almaktadır.

Yapay Zeka Tahkim Kuralları, AAA İnşaat Endüstrisi Tahkim ve Arabuluculuk Kuralları'ndan (Construction Industry Arbitration Rules and Mediation Procedures) (İnşaat Tahkimi Kuralları) farklı hükümler içermektedir.

1. Tahkim İradesi

Yapay Zeka Tahkim Kuralları'nın uygulama alanı bulabilmesi için tarafların, tahkim anlaşmasını akdederlerken DDRC tahkiminin, AI Arbitrator aracının veya yapay zeka öncülüğünde tahkimin (AI led arbitration) uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak kullanılması konusunda anlaşmış olmaları gerekir. Bu yönde bir anlaşma mevcut olduğunda, Yapay Zeka Tahkim Kuralları otomatik olarak uygulanır.

Tarafların Yapay Zeka Tahkim Hakemi tahkime irade göstermeleri halinde, yapay zeka tahkim hakeminin uyuşmazlık hakkında ön karar vermesine; bu kararın İnsan Tahkim Hakemi tarafından kontrol edilmesi, onaylanması ve böylece hakem kararının tamamlanmasına da rıza göstermiş sayılırlar.

Tarafların arasında yapay zeka tahkimine yönelik açık bir irade bulunmayan fakat AAA tahkimine irade gösterilen hallerde, Davacının yapay zeka tahkimine başvurması halinde Davalı taraf buna karşı çıkabilir. Böyle hallerde AAA, taraflar arasındaki uyuşmazlığa hangi tahkim kurallarının uygulanacağına karar verecektir.

2. Tahkim Başvurusu ve Dilekçeler Teatisi

Tahkim başvurusu, DDRC platformu üzerinden çevrimiçi şekilde yapılmak zorundadır.

Cevap dilekçesi ve karşı dava için öngörülen süre İnşaat Tahkimi Kuralları 14 iş günü iken Yapay Zeka Tahkim Kuralları kapsamında cevap ve karşı dava süresi 10 iş günüdür.

Cevap dilekçesinin sunulmasından itibaren Davacı tarafın iddialarına delil teşkil eden belgeleri sunmak için 10 iş günü süresi mevcuttur. Bu süreyi takiben 10 iş günü içerisinde Davalı taraf, Davacının sunduğu belgelere karşı cevaplarını sunabilir veya daha önce açmadıysa karşı davasını açabilir. Davacı taraf, 10 iş günü içerisinde karşı cevap dilekçesini sunmalıdır.

Taraflar, her bir dilekçe sunma süresi için bir adet 5 iş günü ek süre isteyebilirler.

Taraflar, AAA ve İnsan Hakem arasındaki tüm iletişim süreci, DDRC platformu üzerinden veya e-posta yolu ile gerçekleştirilir.

Sunulan dilekçe, bilgi ve belgeler yapay zekam hakem tarafından incelenir ve özetlenir. Taraflar, Yapay Zeka Tahkim Hakeminin yaptığı özetleri inceleme ve yorumda bulunma hakkına sahiptir. Bu sürece "Tarafların Geri Bildirimleri Aşaması" (Parties' Feedback stage) adı verilmektedir.

3. İnsan Hakem Ataması

Hakem ataması süreci bakımından yapay zeka tahkim yargılaması süreci, diğer tahkim süreçlerinden ayrılmaktadır. Zira hakem atamasını, taraflar veya yargılama bünyesinde yürüyen tahkim kurumu yapmaz. Yapay Zeka Tahkim Hakemi, AAA hakem listesinden bir adet İnsan Tahkim Hakemi seçer.

İnsan hakemin tarafsızlığını ve bağımsızlığını etkileyen bir husus mevcutsa bu durum İnsan Hakem tarafından açıklanmalıdır. Bu husus taraflarca da ileri sürülebilir.

İnsan hakemin görevden alınması veya görevlerini yerine getirememesi Yapay Zeka Tahkim Hakemi, yeni bir İnsan Tahkim Hakemi atar.

4. Tahkimin Durdurulması

İnşaat Tahkimi Kuralları'ndan farklı olarak Yapay Zeka Tahkim Kuralları, taraflara, tahkim kararı iletilmeden önce herhangi bir nedenle tahkim davasını anlaşarak 30 güne kadar askıya alma yetkisi verilmiştir. Taraflar yine anlaşarak bu süreyi uzatabilirler.

5. Hakem Kararı

Dilekçelerin teatisi ve Taraf Geri Bildirimleri Aşaması sona erdikten en fazla 5 iş günü içerisinde Yapay Zeka Tahkim Hakemi, gerekçeli karar taslağını hazırlar. Bu taslak içerisinde tarafların uğradığı zararlar, yargılama giderlerinin hangi tarafça karşılanacağı, avukatlık giderleri ve diğer masrafların dağılımı gibi hususlar da yer alır.

İnsan hakem, Yapay Zeka Tahkim Hakemi tarafından hazırlanan hakem kararını inceler. Bu kararı onaylayabilir, düzeltebilir veya taslak kararın herhangi bir kısmını yeniden yazabilir.

Hakem kararının İnsan Tahkim Hakemi tarafından tamamlanmasını ve imzalanmasını takiben DDRC, tarafları bilgilendirir ve hakem kararını taraflara iletir. Tebliğinden itibaren 10 iş gün içerisinde taraflar, yazım ve hesap hatalarının düzeltilmesini talep edebilir. Bu talebe karşılık diğer tarafın 10 iş günü içerisinde cevap verme hakkı vardır.

Bu süreleri takiben 10 iş günü içerisinde İnsan Hakem, talepler hakkında karar vermek zorundadır. Bu aşamada İnsan Tahkim Hakemi, hükümde değişiklik yapamaz.

6. Gizlilik

Davada yer alan tüm bilgi ve belgeler gizli tutulur. Yapay zekanın verilere erişimi sınırlı ve güvenlidir.

7. Tahkim Masrafları

Yapay zeka tahkim davası masrafı, dava değeri fark etmeksizin 2.500 USD'dir.

AAA İnşaat Tahkimi uygulamasında ise masraflar, 1.150 USD ile 19.250 USD + dava değerinin %0,01'i arasında değişmektedir.

4. Sonuç

Görüldüğü üzere AAA tarafından kullanıma sunulan AI Arbitrator ve Yapay Zeka Tahkim Kuralları ile basit nitelikteki inşaat uyuşmazlıklarının daha hızlı, etkin ve maliyet açısından avantajlı bir biçimde çözümlenmesi hedeflenmektedir.

2026 yılı içerisinde AI Arbitrator aracının kullanım kapsamının genişletilmesi planlanmaktadır. Önümüzdeki dönemde farklı tahkim kurumlarının da yapay zeka destekli hakem uygulamalarını sunmaya başlaması ve bu doğrultuda farklı kural setlerini yayımlayarak yürürlüğe koymaları kuvvetle muhtemeldir.

Uyuşmazlık çözüm süreçlerinde ortaya çıkan bu tür etkin ve yenilikçi yolların yakından ve düzenli olarak takip edilmesi, uygun görülmesi halinde tahkim anlaşmalarında bu araçların kullanımına irade gösterilmesi, tahkim uyuşmazlıklarının taraflarına daha kısa sürede sonuçlanan ve daha düşük maliyetli tahkim yargılaması süreçlerinden faydalanmalarına imkan sağlayacaktır. Bu çerçevede, söz konusu gelişmelerin düzenli olarak izlenmesi ve şirketlerin hukuki stratejilerine entegre etmeleri önem arz etmektedir.

KAYNAKÇA

1. American Arbitration Association, "2024 Annual Report", https://www.adr.org/media/bhrkhw5r/2024-aaa-icdr-annual-report.pdf (Erişim: 16.01.2026)
2. American Arbitration Association, "AAA-ICDR® to Launch AI-Native Arbitrator, Transforming Dispute Resolution", https://www.adr.org/press-releases/aaa-icdr-to-launch-ai-native-arbitrator-transforming-dispute-resolution/ (Erişim: 16.01.2026)
3. American Arbitration Association, "AI-led Arbitration Rules", https://www.adr.org/media/e20hq04d/ai-led_arbitration_rules.pdf (Erişim: 16.01.2026)
4. American Arbitration Association, "AI Arbitrator", https://www.adr.org/ai-arbitrator/ (Erişim: 16.01.2026)
5. American Arbitration Association, "Construction Industry Arbitration Rules and Mediation Procedures", https://www.adr.org/media/kydkdsn1/construction-industry-arbitration-rules-and-mediation-procedures-2024.pdf (Erişim: 16.01.2026)
6. American Arbitration Association, "Construction Industry Arbitration Rules and Mediation Procedures, Administrative Fee Schedule", https://www.adr.org/media/541pzco2/2025_construction-arbitration-fee-schedule.pdf (Erişim: 16.01.2026)
7. American Arbitration Association, "Digital Dispute Resolution Center" — Additional Terms of Use", https://www.adr.org/ddrc-additional-terms-of-use/, (Erişim: 16.01.2026)
8. European Union, "AI Act", https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai, (Erişim: 16.01.2026)
9. European Union, "Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence", https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1689, (Erişim: 16.01.2026)
10. International Centre for Dispute Resolution, https://www.icdr.org/, (Erişim: 16.01.2026)

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.