Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının (“Kuruluş”) kurumsal yönetimi ile bu yapının temel organı olan yönetim kurulunun ve üyelerinin hukuki ve cezai sorumluluğu büyük önem taşımaktadır. 6493 sayılı Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (“Kanun”) gereğince anonim şirket olarak kurulan Kuruluşlar’ın yönetim kurulu üyeleri, yalnızca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (“TTK”) öngörülen genel sorumluluk rejimine tabi değildir. Bunun yanında Kuruluş Yönetim Kurulu üyelerinin Kanun, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”), Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemleri ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının Ödeme Hizmetleri Alanındaki Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ (“Tebliğ”) ve Mali Suçları Araştırma Kurulu (“MASAK”) mevzuatı (“MASAK Mevzuatı”) kapsamında da yerine getirmeleri gereken önemli yükümlülükleri bulunmaktadır.
Kuruluşlar’ın yönetim kurulu ve üyelerinin Kanun, Yönetmelik, Tebliğ ve MASAK mevzuatı kapsamındaki sorumluluk rejimi aşağıda özetlenmiştir.
1. Yönetim Kurulunun Oluşumu ve Temel Yapısı
Yönetmelik uyarınca, Kuruluşlar’ın yönetim kurulunun en az üç üyeden oluşması zorunludur. Bu çerçevede, yönetim kurulu üyelerinin 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda öngörülen bazı şartları sağlaması gerekmektedir. Bu şartlar arasında; üyelerin iflas veya konkordato gibi mali acz halleri içinde bulunmaması ile zimmet, rüşvet, dolandırıcılık, sahtecilik, kara para aklama ve vergi kaçakçılığı gibi belirli suçlardan mahkûm olmaması sayılabilir. Bununla birlikte, genel müdür, en az üç kişiden oluşması gereken bu yönetim kurulunun doğal üyesidir. Yönetim kurulunun doğal üyesi sıfatını haiz genel müdürün, söz konusu şartlara ek olarak, en az yedi yıllık işletmecilik veya finans alanında mesleki deneyime sahip olması ve lisans düzeyinde öğrenim görmüş bulunması zorunludur.
2. Yönetim Kurulunun Sorumlulukları
Yönetim kurulunun ve üyelerinin Kuruluş’un organizasyonel, operasyonel ve teknolojik yapısının gözetimine ilişkin önemli görev ve yükümlülükleri bulunmaktadır.
Bu çerçevede yönetim kurulu ve üyeleri:
- Kuruluş’un organizasyon yapısı, insan kaynakları politikası ile personelin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesinden;
- iç kontrol ve risk yönetimi sisteminin kurulmasından, bu alana ilişkin politika ve uygulama esaslarının belirlenmesinden, faaliyetlerinin, yönetim kurulunun gözetimi altında yürütülmesinden ve yönetim kuruluna düzenli olarak raporlanmasından;
- bilgi sistemleri yönetimine ilişkin politika ve süreçlerin oluşturulmasından, görev ve sorumlulukların açık şekilde belirlenmesinden, bu yapının Tebliğ’e uygun biçimde yürütülmesinden, bilgi sistemlerinin güvenilirliği, sürekliliği ve güvenliğine yönelik tedbirlerin alınmasından ve gerekli raporların Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na (“TCMB”) sunulmasından;
- olay ve siber olay yönetimine ilişkin planların oluşturulmasından ve izlenmesinden;
- Tebliğ kapsamında öngörülen yönetim beyanı ve diğer onay süreçlerinin yerine getirilmesinden;
- müşteri şikâyetlerinin değerlendirilmesi ile dolandırıcılık ve kötü niyetli kullanımların önlenmesine yönelik yapıların kurulmasından ve gerekli tedbirlerin alınmasından;
- fonların korunmasına ve fon ile bilgi akışının güvenli ve düzenli şekilde yürütülmesine ilişkin usul, esas ve iş akışlarının belirlenmesinden;
- temsilci faaliyetlerine ilişkin risk ve gözetim esaslarının oluşturulmasından;
- dış hizmet alımı ilişkilerinin, üst yönetimin yetki ve sorumluluklarının devri sonucunu doğurmayacak şekilde yapılandırılmasından ve özellikle bilgi sistemlerine ilişkin dış hizmet alımlarında gerekli gözetim ve risk takibinin sağlanmasından ve
- Kanun, Yönetmelik, Tebliğ ve ilgili diğer düzenlemeler uyarınca yönetim kuruluna yüklenen diğer iş ve işlemlerin yerine getirilmesinden
sorumludur.
3. Kanun Kapsamında Yaptırımlar
Kanun kapsamında yönetim kurulu, idari para cezaları ve cezai yaptırımlar ile sorumlu tutulmaktadır.
3.1. İdari Para Cezaları
Kuruluşlar’ın, Kanun’da, Kanun’a dayanılarak çıkarılan düzenlemelerde ve alınan kararlarda öngörülen yükümlülüklere aykırı davranmaları halinde, söz konusu aykırılık bakımından ayrıca özel bir cezai yaptırım öngörülmemişse, idari para cezası ile cezalandırılmaktadır. Kuruluş’a yöneltilen idari para cezaları doğrudan yönetim kurulu üyelerine yöneltilmemekle birlikte, söz konusu cezaların Kuruluş’tan tahsil edilememesi halinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (“6183 sayılı Kanun”) çerçevesinde yönetim kurulu üyelerinin şahsi sorumluluğu gündeme gelebilecektir.
3.2. Cezai Yaptırımlar
Kuruluşlar’ın yönetim kurulu üyeleri, idari para cezası rejiminden bağımsız olarak, mevzuata aykırı belirli fiilleri gerçekleştirmeleri halinde hapis ve adli para cezası ile cezalandırılmaktadır. Bu kapsamda aşağıdaki fiilleri gerçekleştiren yönetim kurulu üyeleri hakkında hapis ve adli para cezası uygulanacaktır.
- TCMB’nin denetim ve gözetim faaliyetlerinin engellenmesi ve/veya talep edilen bilgi ve belgelerin sunulmaması.
- Yetkili mercilere, denetim ve gözetim makamlarına veya mahkemelere sunulan veya yayımlanan belgelerde gerçeğe aykırı beyanda bulunulması.
- Belge saklama ve bilgi güvenliğine ilişkin yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi ve ödeme aracına ilişkin kişisel güvenlik bilgilerinin korunması için gerekli önlemlerin alınmaması veya bu bilgi ve araçların kullanıcıya güvenli şekilde ulaştırılmaması.
- Kuruluş’a veya müşterilere ait sırların yetkisiz kişilere açıklanması.
- İşlemlerin kayıt dışı bırakılması veya gerçek mahiyetine aykırı şekilde muhasebeleştirilmesi.
- Zimmet suçunu oluşturabilecek nitelikte fiillerin gerçekleştirilmesi.
4. MASAK Mevzuatı Kapsamında Yönetim Kurulunun Sorumlulukları
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, bu Kanun uyarınca yürürlüğe konulan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine İlişkin Yükümlülüklere Uyum Programı Hakkında Yönetmelik (“Uyum Programı Yönetmeliği”), Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik ve MASAK tarafından yayımlanan tebliğler, Kuruluşlar’ın MASAK Mevzuatı kapsamındaki yükümlülük çerçevesini oluşturmaktadır. MASAK Mevzuatı kapsamında “yükümlü” sıfatını taşıyan Kuruluşlar bakımından, yönetim kurulunun gözetim ve karar alma fonksiyonu ayrıca önem taşımaktadır.
Bu çerçevede yönetim kurulu ve üyeleri:
- Uyum Programı Yönetmeliği kapsamında uyum programının Kuruluş’un faaliyet ve risk yapısına uygun şekilde oluşturulmasından ve yürütülmesinden;
- Uyum Programı Yönetmeliği kapsamında uyum görevlisi ile uyum görevlisi yardımcısının atanmasından, bu kişilerin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesinden, MASAK Mevzuatı’nda öngörülen bildirim süreçlerinin yerine getirilmesinin sağlanmasından;
- uyum biriminin oluşturulmasından ve bu birime yeterli personel ve kaynak tahsis edilmesinden;
- Uyum Programı Yönetmeliği uyarınca kurum politikasının ve yıllık eğitim planlarının hazırlanmasından ve onaylanmasından;
- MASAK Mevzuatı kapsamındaki yükümlülüklerin uygulanmasını sağlayacak risk yönetimi, izleme, kontrol ve müşteri tanıma mekanizmalarının kurulmasından ve gözetilmesinden;
- uyum programı kapsamındaki risk yönetimi, izleme ve kontrol ile iç denetim sonuçlarının değerlendirilmesinden ve gerekli tedbirlerin alınmasından;
- iç denetim çalışmaları sonucunda ortaya çıkan hata, eksiklik ve suistimallerin giderilmesine yönelik aksiyonların belirlenmesinden ve
- MASAK Mevzuatı uyarınca yönetim kuruluna yüklenen diğer görev ve yükümlülüklerin yerine getirilmesinden
sorumludur.
5. MASAK Mevzuatı Kapsamında Yaptırımlar
MASAK Mevzuatı kapsamında yönetim kurulu, idari para cezaları ve cezai yaptırımlar ile sorumlu tutulmaktadır.
5.1. İdari Para Cezaları
Uyum programı, iç denetim, risk yönetimi ve uyum görevlilerine ilişkin yükümlülüklere aykırılık tespit edilmesi halinde, MASAK tarafından öncelikle eksikliğin giderilmesine yönelik ihtar ve süre mekanizması işletilmektedir. Aykırılığın verilen süreler sonunda da giderilmemesi halinde, ilgili mevzuatta öngörülen ve yeniden değerleme oranı çerçevesinde güncellenen idari para cezaları uygulanabilmekte, ihlalin devamı halinde ise daha ağır idari tedbirler gündeme gelebilmektedir.
Bu kapsamda, MASAK Mevzuatı’na aykırı fiilden sorumlu yönetim kurulu üyesine ayrıca idari para cezası uygulanabilmektedir. Öte yandan, Kuruluş’a uygulanan idari para cezalarının Kuruluş’tan tahsil edilememesi halinde 6183 sayılı Kanun çerçevesinde yönetim kurulu üyelerinin şahsi sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.
5.2. Cezai Yaptırımlar
Kuruluşlar’ın yönetim kurulu üyeleri, idari para cezası rejiminden bağımsız olarak, mevzuata aykırı belirli fiilleri gerçekleştirmeleri halinde hapis ve adli para cezası ile cezalandırılmaktadır. Bu kapsamda aşağıdaki filleri gerçekleştiren yönetim kurulu üyeleri hakkında hapis ve adli para cezası uygulanacaktır.
- Şüpheli işlem bildiriminin gizliliğinin ihlal edilmesi.
- Yetkili merciler tarafından talep edilen bilgi ve belgelerin verilmemesi.
- Muhafaza ve ibraz yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi.
Sonuç
Kuruluşlar’ın yönetim kurulu ve üyeleri, TTK’dan kaynaklanan genel sorumluluk rejiminin yanında sektöre özgü düzenlemelerden doğan kapsamlı bir sorumluluk rejimine de tabidir. Kanun, Yönetmelik, Tebliğ ve MASAK Mevzuatı birlikte değerlendirildiğinde, yönetim kurulunun rolü yalnızca karar almakla sınırlı olmayıp; iç kontrol, risk yönetimi, bilgi sistemleri, uyum süreçleri ve yaptırım risklerinin yönetimi bakımından aktif ve sürekli bir gözetim sorumluluğu da taşımaktadır. Bu nedenle, Kuruluşlar bakımından yönetim kurulu düzeyinde güçlü bir yönetim ve uyum yapısının tesis edilmesi, hukuki ve cezai risklerin azaltılması açısından kritik önem taşımaktadır.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
