Türk Marka Hukukunda Tanınmış Markanın Koruma Kapsamı: Mevzuat Ve Yargı Uygulaması

A. GİRİŞ

Markalar, ticari hayatta mal ve hizmetlerin kaynağını gösteren ayırt edici işaretlerdir. Bununla birlikte, bazı markalar zaman içerisinde yoğun kullanım, reklam faaliyetleri ve pazar gücü sayesinde yüksek düzeyde bilinirlik ve itibar kazanarak "tanınmış marka" statüsüne ulaşmaktadır. Bu nitelikteki markalar, yalnızca tescilli oldukları mal ve hizmetler bakımından değil, aynı veya benzer olmayan mal ve hizmetler yönünden de genişletilmiş bir hukuki korumadan yararlanmaktadır.

Bu çerçevede tanınmış marka kavramı, marka hukukunda klasik karıştırılma ihtimali analizinin ötesine geçmekte; markanın itibarı, ayırt edici karakteri ve tüketici nezdindeki güçlü çağrışım değerinin korunmasını amaçlayan özel bir koruma rejimini ifade etmektedir.

Bu makalede, Türk marka hukukunda tanınmış markanın koruma kapsamı; ilgili mevzuat hükümleri, uygulamadaki yansımaları ve yargı içtihatları ışığında ele alınacaktır.

B. TÜRK MARKA HUKUKUNDA TANINMIŞ MARKAYA İLİŞKİN MEVZUAT

Türk marka hukukunda tanınmış markaların korunması, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ("SMK") kapsamında düzenlenmektedir.

SMK'nın 6/4 maddesi uyarınca, Paris Sözleşmesi'nin 1 inci mükerrer 6'ncı maddesi kapsamında tanınmış markalarla aynı veya benzer nitelikteki marka başvuruları, aynı veya benzer mal ve hizmetler bakımından, itiraz üzerine reddedilmektedir. Bu düzenleme, tanınmış markalar bakımından klasik karıştırılma ihtimaline dayalı klasik koruma rejiminin uygulanmaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte, tanınmış markalara sağlanan koruma bununla sınırlı değildir. SMK'nın 6/5 maddesi, tanınmış markalara daha geniş bir koruma alanı tanımakta ve markanın farklı mal ve hizmetler bakımından da korunmasını mümkün kılmaktadır. Buna göre, sonraki tarihli bir marka başvurusunun;

• Tanınmış markanın itibarından haksız yarar sağlaması,
• Tanınmış markanın ayırt edici karakterine zarar vermesi veya
• Tanınmış markanın itibarını zedelemesi

halinde, söz konusu başvurunun tescili engellenebilecektir.

Bu çerçevede, tanınmış marka koruması yalnızca karıştırılma ihtimaline dayanmamakta; aynı zamanda markanın ekonomik değeri, itibarı ve ayırt edici gücünün korunmasını amaçlayan daha geniş bir hukuki rejim ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla SMK'da tanınmış markalara sağlanan koruma, bir yandan klasik marka korumasını sürdürmekte, diğer yandan ise markanın piyasa gücünü ve sembolik değerini hedef alan ihlallere karşı ilave bir koruma katmanı oluşturmaktadır.

C. TANINMIŞ MARKA KORUMASININ UNSURLARI

Tanınmış markalara sağlanan genişletilmiş korumanın uygulanabilmesi için bazı temel unsurların birlikte bulunması gerekmektedir.

İlk olarak, markanın ilgili toplum kesiminde yüksek düzeyde bilinirliğe sahip olması gerekmektedir. Tanınmışlık değerlendirmesinde markanın kullanım süresi, coğrafi yaygınlığı, reklam faaliyetleri ve pazar payı gibi kriterler dikkate alınmaktadır.

İkinci olarak, sonraki kullanımın tanınmış markayla bir bağlantı kurması gerekmektedir. Bu bağlantı, her zaman karıştırılma ihtimali düzeyinde olmasa da tüketici zihninde çağrışım yaratacak nitelikte olmalıdır.

Üçüncü olarak ise, söz konusu kullanımın tanınmış markanın itibarından haksız yarar sağlaması, ayırt edici karakterine zarar vermesi veya itibarını zedelemesi gerekmektedir.

Bu yönüyle tanınmış marka koruması, yalnızca tüketici yanılgısını değil, aynı zamanda markanın ekonomik ve sembolik değerini de korumaktadır.

D. YARGITAY KARARLARINDA TANINMIŞ MARKANIN KORUMA KAPSAMI

Türk marka hukukunda tanınmış markanın koruma kapsamı, markanın tanınmışlık düzeyi, ayırt edici gücü ve ilgili mal ve hizmetler bakımından ortaya çıkan haksız yarar, itibar zedelenmesi ve ayırt ediciliğin zayıflaması riskleri çerçevesinde somut olayın özellikleri çerçevesinde belirlenmektedir. Yargıtay içtihatları bu korumanın ne mutlak ne de sınırsız nitelikte olduğunu; ancak gerekli koşulların varlığı halinde farklı mal ve hizmetlere de genişleyebileceğini ortaya koymaktadır:

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 11.04.2017 tarihli ve 2015/14462 E., 2017/2034 K. sayılı kararı:

Bu karar, tanınmış markanın koruma kapsamının özellikle farklı mal ve hizmet sınıfları bakımından sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımaktadır.

Somut olayda, davalıya ait "GAP Avantaj" ibareli marka başvurusu ile davacının "ADVANTAGE" ibaresini içeren markaları karşılaştırılmıştır. Mahkeme, başvuru kapsamındaki 38. ve 41. sınıf hizmetlerin, davacı markalarının tanınmış olduğu bankacılık ve finans hizmetlerinden farklı nitelikte olduğunu tespit etmiştir.

İşaretler bakımından yapılan değerlendirmede ise, "ADVANTAGE" ibaresinin dilimizde yaygın kullanım bulan ve "avantaj" anlamını taşıyan bir kelime olması nedeniyle ayırt edicilik gücünün sınırlı olduğu; her ne kadar davacı markaları bakımından belirli hizmetler yönünden kullanım sonucu ayırt edicilik ve tanınmışlık kazanılmış olsa da bu korumanın tüm mal ve hizmetlere otomatik olarak genişletilemeyeceği kabul edilmiştir.

Bu kapsamda Yargıtay, tanınmışlık iddiasının ancak ilgili olduğu mal ve hizmetler bakımından sonuç doğuracağını; farklı sektörlerde yer alan hizmetler bakımından, ortalama tüketici nezdinde markalar arasında bir ilişkilendirme kurulmadığı sürece karıştırılma ihtimalinin de söz konusu olmayacağını vurgulamıştır.

Ayrıca, başvuruda yer alan "Avantaj" ibaresinin sözlük anlamı ve yaygın kullanımı dikkate alındığında, bu unsurun markaya belirli ölçüde ayırt edicilik kazandırdığı ve davacının markalarından yeterli düzeyde uzaklaşma sağladığı değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak, somut olayda tanınmış markaya sağlanan genişletilmiş koruma koşullarının oluşmadığı ve (mülga) 556 sayılı KHK'nın 8/4 maddesi kapsamında da başvurunun reddini gerektirir bir durum bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 03.03.2021 tarihli ve 2020/1913 E., 2021/1928 K. sayılı kararı:

Bu karar, tanınmış markanın koruma kapsamının belirlenmesinde özellikle sektörel tanınmışlık, kazanılmış haklar ve tarihsel öncelik unsurlarının nasıl değerlendirileceğine ilişkin önemli tespitler içermektedir.

Somut olayda, davacıya ait "ANN TAYLOR" markasının giyim sektöründe tanınmış olduğu kabul edilmiş; buna karşılık davalıya ait markaların "gözlük" ve "saat" emtiaları bakımından daha eski tarihli marka tescillerine dayandığı ve bu alanlarda kullanımın bulunduğu ileri sürülmüştür.

Bölge Adliye Mahkemesi, davacı markasının tanınmışlığından hareketle davalı markalarının bir kısmının hükümsüzlüğüne karar vermiş; ancak Yargıtay, bu değerlendirmenin eksik incelemeye dayandığını belirtmiştir.

Yargıtay kararında öncelikle tanınmış marka kavramı detaylı şekilde tanımlanmış; bir markanın tanınmışlığının sabit ve mutlak bir olgu olmadığı, sektörel, coğrafi ve zamansal olarak değişebileceği vurgulanmıştır. Bu kapsamda, tanınmışlık değerlendirmesinin mutlaka sonraki marka başvurusunun tarihi esas alınarak yapılması gerektiği ifade edilmiştir.

Kararda ayrıca, tanınmışlığın her durumda tüm mal ve hizmetlere sirayet etmeyeceği; koruma kapsamının, markanın tanınmışlık düzeyi ile 556 sayılı KHK'nın 8/4 maddesinde (SMK m. 6/5) öngörülen risklerin somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğine bağlı olduğu açıkça ortaya konulmuştur.

Bununla birlikte Yargıtay, davalı markalarının "gözlük" ve "saat" emtiaları bakımından daha eski tescillere dayanabileceği yönündeki iddianın yeterince incelenmediğini ve bu durumun kazanılmış hak teşkil edip etmeyeceğinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu çerçevede, davacı markasının tanınmışlığına ilişkin delillerin önemli bir kısmının, dava konusu markaların başvuru tarihinden sonraki döneme ait olduğu; dolayısıyla tanınmışlık iddiasının ilgili tarih itibarıyla somut ve yeterli delillerle ispat edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sonuç olarak Yargıtay, tanınmış marka korumasının uygulanabilmesi için;

• Markanın başvuru tarihi itibarıyla ilgili sektörde tanınmış olup olmadığı,
• Tanınmışlığın kapsamı ve yoğunluğu,
• Önceki tescillere dayanan olası kazanılmış hakların varlığı ve
• Farklı mal ve hizmetler bakımından haksız yarar, itibar zedelenmesi veya ayırt ediciliğin zayıflaması risklerinin somut şekilde ortaya konulması

hususlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, eksik inceleme nedeniyle kararın bozulmasına hükmetmiştir.

Bu karar, tanınmış marka korumasının otomatik ve sınırsız bir koruma sağlamadığını, her somut olayda zaman, sektör ve kullanım bağlamında ayrı ayrı analiz yapılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 05.02.2025 tarihli ve 2024/1645 E., 2025/599 K. sayılı kararı:

Bu karar, tanınmış markanın koruma kapsamının özellikle farklı sektörler bakımından genişleyip genişlemeyeceği ve ayırt edicilik düzeyi düşük işaretlerin tanınmışlık korumasından ne ölçüde yararlanabileceği hususlarında önemli değerlendirmeler içermektedir.

Somut olayda, davacıya ait tanınmış markanın esas unsurunu oluşturan ibare ile davalıya ait "... kimya+şekil" ibareli marka başvurusu arasında yüksek düzeyde benzerlik bulunduğu hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Buna karşılık, Bölge Adliye Mahkemesi; davacı markasının tanınmış olduğu "süt ve süt ürünleri" sektörü ile başvuru kapsamındaki mallar arasında herhangi bir yakınlık bulunmadığı ve markanın esas unsurunun günlük dilde yaygın kullanılan, ayırt ediciliği görece düşük bir ibare olduğu gerekçesiyle SMK m. 6/5 koşullarının oluşmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Yargıtay ise bu değerlendirmeyi isabetli bulmamıştır. Kararda, davacı markasının ulaştığı tanınmışlık düzeyi dikkate alındığında, başvuru kapsamındaki farklı sınıflardaki mal ve hizmetler bakımından da markanın itibarı üzerinde olumsuz etkiler doğabileceği, tüketici nezdinde davacı ile bağlantı kurulabileceği ve bu suretle davalının haksız yarar elde edebileceği vurgulanmıştır.

Bu kapsamda Yargıtay, tanınmış marka korumasının yalnızca aynı veya benzer mal ve hizmetlerle sınırlı olmadığını; somut olayın özelliklerine göre tanınmışlığın farklı mal ve hizmetlere de sirayet edebileceğini açıkça ortaya koymuştur. Özellikle, tüketicilerin başvuru markasını davacının seri markalarından biri olarak algılama veya taraflar arasında ekonomik bağlantı bulunduğu yönünde yanılgıya düşme ihtimalinin bulunması, genişletilmiş koruma bakımından yeterli görülmüştür.

Sonuç olarak Yargıtay, somut olayda SMK'nın 6/5 maddesinde öngörülen haksız yarar sağlama, itibar zedelenmesi ve ayırt ediciliğin zayıflaması risklerinin gerçekleşebileceğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini hukuka aykırı bulmuş ve kararın bozulmasına hükmetmiştir.

Bu karar, tanınmış markaların koruma kapsamının, her somut olayda markanın bilinirlik düzeyi ve tüketici algısı çerçevesinde genişleyebileceğini ve farklı sektörler bakımından dahi etkin bir koruma sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.

E. SONUÇ

Türk marka hukukunda tanınmış markalar, klasik karıştırılma ihtimaline dayalı korumanın ötesinde, markanın itibarı ve ayırt edici gücünü koruyan genişletilmiş bir rejimden yararlanmaktadır. Ancak Yargıtay içtihatları, bu korumanın mutlak ve sınırsız olmadığını; tanınmışlık düzeyi, başvuru tarihi ve somut risklerin varlığına göre belirlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Bu kapsamda, haksız yarar sağlama, itibar zedelenmesi ve ayırt ediciliğin zayıflaması risklerinin somut olayda ortaya konulması belirleyici olup, uygun koşulların varlığı halinde ise farklı mal ve hizmetlere kadar genişleyebilen dinamik bir koruma alanı yaratmaktadır.