ÖZET
30 Mayıs 2025 tarih ve 32915 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile yürürlüğe giren Yeni Yatırım Teşvik Sistemi, Türkiye ekonomisinin rekabet gücünü artırmak, katma değerli üretimi teşvik etmek ve bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla hayata geçirilen kapsamlı bir reform niteliğindedir. Yeni Sistem, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi ve Sektörel Teşvik Sistemi uygulamaları ve bölgesel teşviklerden oluşmaktadır.
Makalemizde, yatırımcıların projelerinin niteliğine göre en uygun teşvik programını seçmeleri konusunda öngörü edinmelerini sağlamak amacıyla Yeni Yatırım Teşvik Sistemi ve destek unsurları detaylı olarak ve tablolarla açıklanacaktır.
GİRİŞ
Türkiye ekonomisinin rekabet gücünü artırmak, katma değerli üretimi teşvik etmek ve bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla hazırlanan Yeni Yatırım Teşvik Sistemi, 30.05.2025 tarih ve 32915 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 29.05.2025 tarihli ve 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe girmiş; uygulamaya ilişkin usul ve esaslar da 2025/1 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ ile açıklanmıştır.
Bu yeni düzenleme, yatırım teşvik sistemini güncelleyerek üretim ve istihdamın artırılması, ülkemizin kritik ihtiyaçlarına yönelik arz güvenliğinin sağlanması, katma değeri yüksek yatırımların özendirilmesi, işletmelerin yeşil ve dijital dönüşümlerinin hızlandırılması ve bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmasını amaçlamaktadır.
A. TEŞVİK PROGRAMLARI
Yeni Karar’a göre teşvik sistemi, Türkiye Yüzyı-
lı Kalkınma Hamlesi ile Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi Uygulamalarından oluşmaktadır.
1. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi
Bu program, Türkiye’nin kritik teknoloji, yerel kalkınma ve stratejik bağımsızlık hedeflerine odaklanmaktadır. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kendi içerisinde üç ana programa ayrılmaktadır.
- Teknoloji Hamlesi Programı
- Yerel Kalkınma Hamlesi Programı
- Stratejik Hamle Programı
Teknoloji Hamlesi Programı: Orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyesindeki ürün ve teknolojilere yönelik yatırımları desteklemektedir. Yerli üretim kapasitesini artırmayı ve yüksek katma değerli ürün geliştirmeyi amaçlamaktadır. Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında desteklenecek yatırımlar Teknoloji Hamlesi Programı Değerlendirme Komitesi tarafından proje bazında değerlendirilerek uygun görülen projeler için teşvik belgesi düzenlenmektedir. Programa başvurular çağrı duyurusu ile yapılmaktadır.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı: Bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak, yerel üretimi ve istihdamı teşvik etmek için il bazlı ve sektör odaklı yatırımları desteklemektedir. Desteklenecek yatırımlar Yerel Kalkınma Hamlesi Programı Değerlendirme Komitesi tarafından proje bazında değerlendirilerek uygun görülen projeler için teşvik belgesi düzenlenmektedir. Programa başvurular çağrı duyurusu ile yapılmaktadır.
Stratejik Hamle Programı: Ekonomik ve teknolojik bağımsızlığı güçlendirmek amacıyla, yüksek dışa bağımlılığı olan, kritik öneme sahip ürün ve teknolojilere yönelik yatırımları proje bazında destekler. Asgari sabit yatırım tutarı yüksek teknolojili yatırımlar için 100 milyon TL, diğerleri için 200 milyon TL olarak belirlenmiştir.
Stratejik Hamle Programı kapsamda sunulan desteklerden faydalanmak isteyen yatırımcıların müracaatları aşağıdaki kriterler çerçevesinde ön değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.
a. Yatırım konusunun stratejik hamle yatırım konuları listesinde yer alması,
b. Üretilmesi planlanan ana ürünün/ürünlerin son bir yıl içerisindeki ihracatın ithalatı karşılama oranının azami %70 olması,
c. Tebliğ ile belirlenen katma değer hesabı yöntemine göre hesaplanacak katma değer oranının asgari %30 olması,
ç. Yatırım tutarının %20’si kadar öz kaynağın bulunması,
d. Yatırım konusu ürünle ilgili olarak son bir yıl içerisinde gerçekleşen toplam ithalat tutarının 50 milyon ABD Doları ve üzerinde olması
Ön değerlendirme neticesinde beş kriterden üçünü sağladığı tespit edilen fizibilite raporu hazırlanmak üzere yatırımcının seçeceği bir kalkınma/yatırım bankasına iletilir. Fizibilite raporu ve diğer belgeler ışığında Genel Müdürlük, projeyi Komiteye sunar. Nihai karar Komiteye aittir. Tüm üyeler değerlendirme yapmaktadır. Üyelerin yarısından fazlası 70 puan ve üzeri verirse ve ortalama puan en az 70 olursa proje olumlu değerlendirilir. Komitece uygun bulunan projelere, Genel Müdürlük tarafından teşvik belgesi düzenlenmektedir.
TÜRKİYE YÜZYILI KALKINMA HAMLESİ
2. Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sistemi
Sektörel Teşvik Sistemi iki programa ayrılmaktadır.
- Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi
- Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi
Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi: 9903 sayılı Karar’ın 9. maddesi kapsamında; nükleer enerji santrali yatırımları, Ar-Ge yatırımları, lisanslı depoculuk yatırımları ile Dijital Dönüşüm Programı veya Yeşil Dönüşüm Programı çerçevesinde desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre lisansına tabi yatırımlar, Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında yayımlanan öncelikli ürün listesinde belirtilen yüksek teknolojili ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar ile asgari 500 milyon TL tutarındaki yüksek teknolojili ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar örnek olarak gösterilebilir.
Asgari sabit yatırım tutarı 1. ve 2. Bölgelerde 12 milyon TL; 3, 4, 5 ve 6. bölgelerde ise 6 milyon TL’dir.
Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi: Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında, Karar’ın eki Ek-3 listesinde yer alan yatırım konuları, belirtilen kriterlerin karşılanması şartıyla desteklenmektedir.Asgari sabit yatırım tutarı 1. ve 2. Bölgelerde 12 milyon TL; 3, 4, 5 ve 6. Bölgelerde 6 milyon TL’dir.
Bununla birlikte sistem kapsamında desteklenen elektrik üretimi, elektrik enerjisi dağıtımı, elektrik enerjisi depolama faaliyetleri ile ana şebeke üzerinden gaz yakıtların dağıtımına yönelik yatırımların yanı sıra İstanbul ilinde gerçekleştirilecek yatırımlar, vergi indirimi desteğinden yararlanamamaktadır.
Ayrıca Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi’nde yalnızca 4., 5. ve 6. Bölgelerde hayata geçirilecek projelere faiz veya kâr payı desteği sağlanmaktadır. Elektrik üretimi yatırımları, elektrik enerjisi dağıtım yatırımları, elektrik enerjisi depolama yatırımları ile ana şebeke üzerinden gaz yakıtların dağıtımı konusundaki yatırımlara faiz veya kâr payı desteği sağlanmamaktadır.
Bölgesel Teşvikler: Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi ve Sektörel Teşvik Sistemi kapsamında desteklenen yatırımlar, yatırımın bölgesine göre sigorta primi işveren hissesi desteği ve sigorta primi (6. Bölgede gerçekleştirilecek yatırımlar için) desteğinden yararlanabilir. Ayrıca organize sanayi bölgesinde veya endüstri bölgesinde yapılan yatırımlar ve Karar’ın Ek-5’inde belirtilen ilçelerde gerçekleştirilen yatırımlar, sigorta primi işveren hissesi desteği açısından bulundukları bölgenin bir alt bölgesinde sağlanan; her iki durumu da sağlayan yatırımlar ise bulundukları bölgenin iki alt bölgesinde sağlanan şart ve sürede bu destekten yararlanabilir.
SEKTÖREL VE BÖLGESEL TEŞVİK SİSTEMİ
B. DİJİTAL VE YEŞİL DÖNÜŞÜME İLİŞKİN UYGULAMALAR Dijital Dönüşüm Desteği
Program kapsamında, yatırımcıların mevcut operasyonlarında maliyet azaltımı, verimlilik artışı, kalite iyileştirmesi ile çalışan ve müşteri memnuniyetini artırmayı hedefleyen dijital dönüşüm projeleri desteklenmektedir. Ancak doğrudan kapasite artışına yönelik komple hat modernizasyonu, yeni veya tevsi yatırımları bu programın destek kapsamı dışındadır. Program değerlendirme süreci Milli Teknoloji Genel Müdürlüğünce belirlenecek uygulama usul ve esasları kapsamında yürütülmektedir.
Başvuru Şartları: Bu programdan yararlanmak isteyen KOBİ’ler ve büyük işletmelerin imalat sanayinde (NACE Rev.2.1 sınıflamasına göre 10 ile 33 arasındaki kodları kapsayan C bölümü-İmalat) faaliyet göstermesi ve bu alanda en az beş yıldır aktif olması gerekmektedir. Ayrıca yatırımın türüne göre aşağıda belirtilen asgari sabit yatırım tutarı şartları bulunmaktadır:
- Stratejik Hamle Programı için 50 Milyon TL,
- Öncelikli Yatırımlar kapsamında ise, 1. ve 2. bölgelerde 12 Milyon TL; diğer bölgelerde ise 6 Milyon TL.
Yeşil Dönüşüm Desteği
Döngüsel ekonomi ilkeleriyle uyumlu, doğal kaynakların korunmasını destekleyen, iklim ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sunan; kaynak verimliliğini artırmayı ve düşük karbonlu üretim modellerini hayata geçirmeyi amaçlayan yatırımlar, Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında değerlendirilmektedir.
Programın uygulama süreçleri ise, Bakanlık tarafından belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda Stratejik Araştırmalar ve Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Yeşil dönüşüm programı kapsamında desteklenmesine karar verilen yatırımlar asgari 50 milyon TL olması halinde, Stratejik Hamle Programı kapsamında veya Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında değerlendirilmektedir.
C. DESTEK UNSURLARI
- KDV İstisnası: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yurt içinden ve yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için katma değer vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanır.
- Gümrük Vergisi Muafiyeti: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için Yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince uygulanması gereken gümrük vergisi oranının %0 olarak uygulanmasıdır.
- Vergi İndirimi: Gelir veya kurumlar vergisinin, yatırım için öngörülen katkı tutarına ulaşıncaya kadar %60 indirimli olarak uygulanmasıdır. Diğer faaliyetlerinden elde edilen kazançlara, yatırıma katkı tutarının %50’sini geçmemek üzere vergi indirimi hesaplanabilecektir.
- Faiz veya Kâr Payı Desteği: Teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının %70’ine kadar kullanılan krediye ilişkin ödenecek faizin veya kâr payının belirli bir kısmının karşılanmasıdır. Ödeme yapılabilmesi için yatırımcının SGK ve Hazine Maliye Bakanlığı’na vadesi geçmiş borcu bulunmadığını belgeyle kanıtlaması gerekmektedir.
- Yatırım Yeri Tahsisi: Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmiş yatırımlar için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yatırım yeri tahsis edilebilmesidir.
- Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının 6. bölgede tamamının, diğer bölgelerde yarısının karşılanmasıdır. Komple yeni yatırımlarda, yatırımla sağlanan tüm istihdam için destek uygulanır. Diğer yatırım türlerinde sadece mevcut istihdama ek olarak sağlanan yeni istihdam desteklenir. İşçi sayısı mevcut seviyenin altına düşerse o ay destekten yararlanılmamaktadır.
- Sosyal Güvenlik Kurumunca, destekten yararlanacak yatırımcılar için; ilgili ay prim ve hizmet belgesindeki sigortalı primlerinin tamamının ödendiğinin, SGK’ya borcunun olmadığının ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tahsilat dairelerine müracaat tarihinden önceki on beş gün içinde vadesi geçmiş borcunun olmadığının tespit edilmesi gerekir.
- Sigorta Primi Desteği (Sadece 6’ncı Bölge): Yatırım Teşvik Belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının Bakanlıkça karşılanmasıdır. Komple yeni yatırımlarda, yatırımla sağlanan tüm istihdam için destek uygulanır. Diğer yatırım türlerinde sadece mevcut istihdama ek olarak sağlanan yeni istihdam desteklenir. İşçi sayısı mevcut seviyenin altına düşerse o ay destekten yararlanılmamaktadır.
- Makine Desteği: Teşvik belgesinin yatırım süresi içinde temin edilen ve diğer masraflar hariç sadece makine ve teçhizatın birim fiyatı iki milyon Türk lirası ve üzerinde olan makine ve teçhizat bedelinin %25’inin Bakanlıkça ödenmesidir.
SONUÇ
9903 sayılı Karar ve 2025/1 sayılı Tebliğ ile yürürlüğe giren Yeni Yatırım Teşvik Sistemi, Türkiye’nin yatırım ortamını daha cazip hâle getirmeyi ve stratejik hedeflerine ulaşmasını desteklemeyi amaçlayan kapsamlı bir sistemdir. Özellikle teknoloji, yerel kalkınma ve stratejik öneme sahip alanlara odaklanarak yatırımcılara önemli maliyet avantajları ve teşvikler sunmaktadır. Yatırımcıların, projelerinin niteliğine ve bulunduğu bölgeye göre hangi program ve destek unsurlarından en yüksek verimi alabileceğini detaylıca analiz etmesi, bu yeni sistemin sunduğu fırsatlardan tam olarak yararlanabilmesi için kritik öneme sahiptir. Bu düzenlemeler, Türkiye’nin üretim, istihdam ve teknolojik dönüşüm hedeflerine ulaşmasında önemli bir kaldıraç görevi görecektir. Bu yeni sistem, yatırımcılar için sadece maliyet avantajı değil aynı zamanda ulusal stratejik hedeflerle uyumlu, uzun vadeli ve sürdürülebilir büyüme fırsatları sunmaktadır.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
