Anayasa Mahkemesi'nden Harçlar Kanunu'nun 28. Maddesindeki "Kararın Tebliğinden İtibaren" İbaresi Hakkında İptal Kararı

Yeni Gelişme

Anayasa Mahkemesi'nin ("AYM") 2024/103 esas ve 2025/201 karar sayılı kararı ("Karar"), 24 Aralık 2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. AYM, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan bakiye karar ve ilam harcının ödenme süresinin "...kararın tebliğinden itibaren..." başlayacağına ilişkin ibareyi, "davalısı harçtan muaf olmayan kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları" yönünden Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir.

İptale Konu Başvuru

İptal başvurusu, Küçükçekmece 5. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından el atmanın önlenmesi ve ecrimisil talepli bir davada yapılmıştır. Başvuran Mahkeme; bakiye karar harcının tahsili için kararın kesinleşmesinin beklenmemesinin ve bu süreçte paranın değer kaybına uğramasının mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca, kanun metninde geçen "karar" ibaresinin ilk derece mahkemesi kararı mı yoksa kesinleşmiş karar mı olduğu konusundaki belirsizliğin hukuki öngörülebilirliği zedelediği iddia edilmiştir.

Karar Ne Diyor?

AYM, yaptığı inceleme sonucunda uyuşmazlığı üç ana başlıkta değerlendirmiştir:

• Kamulaştırmasız El Atma Davaları Yönünden İptal: AYM, idarenin bir taşınmaza kamulaştırmasız el atmasının mülkiyet hakkını ihlal eden haksız bir eylem olduğunu vurgulamıştır. Hak sahibi malikin, taşınmazın gerçek karşılığına ulaşmak için açtığı davada, bakiye harcı kararın kesinleşmesinden önce ödemek zorunda bırakılmasının ve enflasyonist ortamda bu tutarın değer kaybına uğramasının mülkiyet hakkı üzerindeki yükü ağırlaştırdığına karar vermiştir. Bu durumun, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerindeki güvencelerle bağdaşmadığı tespit edilmiştir.
• Diğer Davalar Yönünden Ret: Kamulaştırmasız el atma dışındaki davalar yönünden ise AYM, harcın belirli bir kısmının peşin alınmasının yargının iş yükünü dengelemek gibi meşru bir amaca hizmet ettiğini belirtmiştir. Kanun koyucunun harcın yalnızca dörtte birinin peşin ödenmesini öngörerek takdir yetkisini davacı üzerindeki baskıyı azaltacak şekilde kullandığı ve adli yardım gibi güvencelerin bulunduğu gerekçesiyle bu yöndeki itiraz reddedilmiştir.
• On Yıllık Süre Engeli: Davalısı harçtan muaf olan davalar yönünden ise daha önce verilen bir ret kararı bulunduğu ve on yıllık süre geçmediği için başvuru reddedilmiştir.

Karşı Oy

Karar'a karşı oy kullanan Başkanvekili Basri Bağcı; mevcut davanın özel kişiler arasındaki bir el atma davası olduğunu, idarenin kamulaştırmasız el atmasına ilişkin değerlendirmelerin somut olaya uygun düşmediğini savunmuştur. Ayrıca, kuralda geçen "karar" ibaresinin yargılama pratiğinde ilk derece kararı olarak anlaşıldığını, dolayısıyla bir belirsizlik bulunmadığını ve genel enflasyonist etkilerin her türlü uyuşmazlıkta görülebileceğini ifade etmiştir.

Sonuç

AYM, doğacak hukuksal boşluğun giderilmesi amacıyla iptal hükmünün Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra (24 Eylül 2026 tarihinde) yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

Gelecek bir adım olarak, bu dokuz aylık süreçte yasama organının kamulaştırmasız el atma davalarında harç ödeme takvimini Anayasa'nın mülkiyet hakkı güvenceleriyle uyumlu hale getirecek yeni bir düzenleme yapması gerekecektir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.