YEKDEM Kapsamında Yerli Aksam Desteği

YEKDEM Kapsamında Yerli Aksam Desteği (YADF): Depolamalı Tesisleri de Kapsayan Yönetmelik Değişiklikleri

13 Aralık 2025 tarihli, 33106 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan “Yerli Aksam Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” (“Değişiklik Yönetmeliği”) ile Yerli Aksam Yönetmeliği'nin (“YAY”) kapsamı, Depolamalı Elektrik Üretim Tesislerini de içerecek şekilde genişletilmiştir.

Bu değişiklikler, (i) depolamalı üretim tesislerinin YADF rejimi kapsamına dahil edilmesi, (ii) YEKDEM/YADF yararlanma koşullarının sertifikasyon ve denetim süreçleriyle daha sıkı şekilde bağlantılanması, (iii) idari yaptırım mekanizmasının genişletilmesi ve geri ödeme/faiz riskinin belirginleşmesi, (iv) başvuru ve denetim takviminin sürelerle netleştirilmesi nedeniyle yatırımcılar, imalatçılar ve piyasa aktörleri bakımından doğrudan sonuçlar doğurabilecektir.

Bu kapsamda, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı olarak elektrik üreten ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'un (“YEK”) m.6, m.6/A, m.6/B ve m.6/C hükümleri uyarınca Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması (“YEKDEM”) kapsamında yer alan tesisler bakımından, Yerli Aksam Destek Fiyatı (“YADF”) uygulanmasına ve buna bağlı sertifikasyon ile denetim süreçlerine ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiştir.

Bu düzenlemelerin, yenilenebilir enerji yatırımlarında yerli aksam kullanımına ilişkin uygulamayı ve yükümlülükleri yakından ilgilendiren sonuçlar doğurabileceği kanaatindeyiz.

YAY'ın Kapsamı Depolamalı Elektrik Üretim Tesisleriyle Genişletilmiştir. (YAY m.1 ve m.3)

YAY, YEK m.6/B kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim yapan tesislerde yurt içinde imal edilmiş olan mekanik ve/veya elektro-mekanik aksamın kullanılması halinde ilgili üretim tesislerine YEKDEM uyarınca sabit fiyat garantisinin uygulanmasını düzenleyen bir yönetmeliktir. Değişiklik Yönetmeliği ile artık YAY'ın kapsamı “Depolamalı Elektrik Üretim Tesisleri”ni de içerecek şekilde genişletilmiştir.

Bu kapsam genişlemesi ile depolamalı RES/GES gibi modellerde YADF'den yararlanma bakımından, depolama konfigürasyonu ve buna ilişkin belgelendirme/denetim süreçleri daha kritik hale gelmektedir.

YAY m.3/1'de tanımlanan depolamalı elektrik üretim tesisleri aşağıdaki şekilde verilmiştir. Buna göre:

Dalga veya akıntı enerjisine dayalı üretim tesisi: Dalga veya akıntının mevcut kinetik veya potansiyel enerjisinin doğrudan veya dolaylı olarak elektrik enerjisine dönüştürüldüğü tesisi,

Güneş enerjisine dayalı depolamalı elektrik üretim tesisi: 6446 sayılı Kanunun 7'nci maddesinin onuncu ve on birinci fıkraları kapsamında kurulan güneş enerjisine dayalı üretim tesisini,

Pompaj depolamalı hidroelektrik santrali (PHES) tesisi: Pompaj sistemiyle enerjiyi depolayan hidroelektrik santralini,

Rüzgâr enerjisine dayalı depolamalı elektrik üretim tesisi: 6446 sayılı Kanunun 7'nci maddesinin onuncu ve on birinci fıkraları kapsamında kurulan rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisini,

Yüzer GES: Su yüzeylerine kurulan güneş enerjisine dayalı elektrik üretim ünitelerini/tesisini,\ ifade etmektedir.

Ayrıca m.3'te tanımlanan bazı yeni kavramlar aşağıdaki şekildedir. Buna göre;

\ Kapasite artışı: Ön lisans veya üretim lisansına derç edilen mekanik kurulu güçteki artışı,

Yerli imalat durum belgesi (YİDB): Ek-5/Lahika 4'te yer alan belgeyi,

Sertifika uygunluk belgesi (SUB): TSE tarafından verilen ve Ek-1'de veya Ek-2'de belirtilen ilgili tesis türlerine göre düzenlenen aksamların/bütünleştirici parçaların ilgili standartlar veya kriterlere uygunluğunu gösteren belgeyi, ifade etmektedir.

Yerli Aksamlar İçin YEKDEM Tarifesi Güncellenmiştir (YAY m.2).

Değişiklikten önce YAY kapsamında YEKDEM'e dahil olan kişiler 30.01.2021 tarihli 3453 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'ndaki YEKDEM tarifesinden yararlanabiliyorken artık yeni tarihli ve daha güncel fiyatlar içeren 30.05.2023 tarihli 7189 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nda açıklanan YEKDEM tarifesinden yararlanacaklardır.

Bu güncelleme, YADF'nin ekonomik etkisi (gelir projeksiyonu, finansman modeli ve geri dönüş hesapları) bakımından doğrudan önem taşımaktadır.

Yeni Bir Yaptırım Mekanizması Getirilmiştir (YAY m.9/A).

Artık YEKDEM kapsamında YADF'den yararlanmak için yapılan başvurularda istenilen her türlü bilgi ve belgenin hatalı olması veya bulunmaması, söz konusu belge ve bilgiler üzerinde sonradan YAY'a aykırılık veya uygunsuzluk tespit edilmesi halinde YAY m.9/A'da öngörülen idari yaptırım mekanizması işletilecektir.

Bu kapsamda uygunsuzluğun başladığı takvim yılı dahil olmak üzere ilgili aksam/bütünleştirici parçalar için Bakanlık tarafından ödenmiş tutarlara 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 51. maddesi uyarınca faiz hesaplanacak; hesaplanan bu faiz asıl alacak ile birlikte ödenmesini teminen EPDK'ya bildirilecektir.

Bu düzenleme, başvuru dosyasındaki belge bütünlüğü ve doğruluğunu kritik hale getirmekte; uygunsuzluk halinde geri ödeme ve faiz yükü doğurabilecek bir finansal risk alanı yaratmaktadır.

Yerli Aksamın Tespit Edilme Prosedüründe Eksik Evrak Bulunması Halinde İdari Yaptırım Uygulanacağı Kabul Edilmiştir (YAY m.4/7).

Değişiklikle beraber, YEKDEM kapsamında YADF'den yararlanma amacıyla yerli aksamlar için başvuruda bulunulması halinde Yerli Aksam Tespit Heyeti'nin aksam imalatçılarından veya başvuru sahiplerinden gerekli gördüğü her türlü evrakı ayrıca talep edebileceği; bu talep doğrultusunda taraflar 30 gün içinde Bakanlığa eksik evrakı teslim etmezse YAY m.9/A uyarınca idari yaptırım uygulanacağı kabul edilmiştir.

Geçici Sertifika Uygunluk Belgesi (“SUB”) ile Başvuru Olanağı Getirilmiştir (YAY m.5/5 ve m.5/6).

Değişiklikten önce başvuru sahiplerinin YADF'den yararlanabilmesi için başvuru tarihinde nihai SUB'u temin etmeleri gerekmekteydi. Artık, son başvuru tarihinde ilgili SUB'un tamamlanması için belgeleme işlemleri devam ediyorsa başvuru sahibi belgelendirme işlemlerini yürüten aksam imalatçılarından test raporu alıp bunları TSE'ye sunacak; TSE de bu belgeleri inceleyip Bakanlığa ileterek “geçici SUB” kapsamında başvuru yapılmasını sağlayacaktır. Böylece başvuru sahibi rapor süreci tamamlanmamış olsa da YADF'den yararlanma hakkını kazanacaktır.

Bununla birlikte, yapılan başvuru 18 ay içinde tamamlanıp nihai SUB Bakanlığa teslim edilmezse başvuru geçersiz sayılacak ve başvuru sahibi hakkında YAY m.9/A uyarınca idari yaptırım uygulanacaktır.

Geçici SUB mekanizması, esneklik sağlamakla birlikte 18 aylık tamamlama süresi nedeniyle tedarikçi/test süreci gecikmelerini yaptırım riskine bağlamaktadır.

Yerli Malı Belgesinin Düzenlenmesinde Aranan Şartlar Değiştirilmiştir (YAY m.6).

Bu kapsamda YAY Ek-2'de “Yerli Katkı Oranı (“YKO”) Hesabında Yerli Girdi Şartı ve Diğer Şartlar” sütununda belirtilen ürünler içinde kullanılan aksamların yurt içinde üretilme ve işlem görme şartı kaldırılmıştır.

Bununla beraber, Yerli Malı Belgesi şartlarının oluşması halinde başvurulacak yaptırım mekanizması EPDK yerine YAY m.9/A'da belirtilen idari yaptırım mekanizması olarak belirlenmiştir.

Aksamların Modernizasyonu ve Yenilenmesinin YAY'a Aykırı Yapılması Halinde İdari Yaptırım Uygulanacaktır (YAY m.7/4).

YADF'den faydalanan üretim tesislerinde kullanılan aksamlarda modernizasyon veya yenileme olması ve başvuru sahibinin 2. fıkrada belirtilen süre içerisinde gerekli bildirimde bulunmaması halinde, doğrudan EPDK'ya bildirim yerine YAY m.9/A'da belirtilen idari yaptırım mekanizması uygulanacaktır.

Kojenerasyon Sisteminde Bulunan Aksamların Enerji Tasarruf Oranının Yeterli Olmaması Halinde İdari Yaptırım Uygulanacaktır (YAY m.7/6).

YADF'den yararlanan ve kojenerasyon sistemine dayanarak elektrik üreten tesisler bakımından, verim değerlerinin en az %85 ve tasarruf oranının en az %10 olmaması halinde YADF'den faydalandırılmayacak ve haklarında YAY m.9/A kapsamında idari yaptırım uygulanacaktır.

Elektrik Üretim Tesislerinde Hasar Gören Parçaların Tamir Edilememesi Halinde Yenileme Şartı Aranmayacaktır (YAY m.7/8).

YADF'den yararlanan bir üretim tesisindeki aksamlar hasar görmüş ve bu aksamların tamir edilmesi grev, lokavt, iflas, ifa zorluğu veya benzeri sebeplerle mümkün değilse, Bakanlık kanıtlayıcı belgeleri inceledikten sonra gerek görürse yenileme şartı aramayabilir ve başvuru sahibi YADF'den yararlanmaya devam eder.

YADF Başvurusunun Değerlendirilmesine İlişkin Bakanlık Dönüşleri Süreye Bağlanmıştır (YAY m.8/1).

Bir sonraki takvim yılında YADF'den yararlanmak için yapılan başvurulara ilişkin dönüşlerin en geç 10 Aralık'ta yapılacağı; eksik veya yanlış belge bulunması halinde bu belgelerin tamamlanarak en geç 20 Aralık tarihinde Bakanlığa gönderileceği; Bakanlık tarafından YADF'nin veya bütünleştirici parçanın aksam içerisindeki oranının ya da toplam aksam puanının en geç 30 Aralık'ta başvuru sahibine bildirileceği düzenlenmiştir.

YADF Başvurusu Kabul Edildikten Sonra Yapılacak Denetim Süresi Değişmiştir (YAY m.8/2).

YADF başvurusunun olumlu sonuçlanması halinde takip eden yıl içinde yapılan denetimde ilgili aksam veya bütünleştirici parçalarda hata, eksiklik veya yönetmeliğe aykırılık tespit edilmesi durumunda idari yaptırım mekanizması işletilecektir.

Değişiklik Yönetmeliği öncesinde denetimler başvuru kabul edildikten itibaren en geç 180 gün içinde yapılmaktayken, artık YADF kapsamındaki denetimlerin en geç bir sonraki yılın başvuru tarihine kadar yapılacağı belirlenmiştir.

Önceki Yönetmeliğe İlişkin Geçiş Hükümleri Getirilmiştir (YAY m.11).

YAY m.11'in atıf yaptığı 25.01.2025 tarihli ve 32793 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yerli Malı Tebliği'nde öngörülen Yerli Katkı Oranı'nı sağlayamayan veya Yerli Malı Belgesi'ni temin edemeyen başvuru sahipleri bakımından, Bakanlığın özel bir değerlendirme yapabileceği; gerekçeleri haklı bulması halinde başvuruyu kabul edebileceği öngörülmüştür.

Bu geçiş hükmünden yalnızca 31.12.2025 tarihine kadar işletmeye giren ve Değişiklik Yönetmeliği yürürlüğe girdikten 10 iş günü içerisinde başvuruda bulunan tesisler veya 1.12.2025 tarihine kadar başvuru yapmış olan tesisler yararlanabilecektir.

Sonuç yerine:

Değişiklik Yönetmeliği ile yerli aksam rejiminin kapsamı ve işleyişine ilişkin daha ayrıntılı bir düzenleme yapısının benimsendiği görülmektedir. Özellikle kapsam genişlemesi, belgelendirme ve denetim süreçleri ile idari yaptırım hükümlerinin, uygulamada dikkatle izlenmesi gereken başlıklar arasında yer aldığı söylenebilir.

Bu aşamada, söz konusu değişikliklerin yatırımcılar ve piyasa aktörleri bakımından doğuracağı etkilerin, idari uygulamalar çerçevesinde netleşeceği; dolayısıyla uygulamanın yakından takip edilmesinin önem arz ettiği inancındayız.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.