Sosyal ağların çocuklar tarafından yaygın biçimde kullanılması, bilgiye erişim ve iletişim bakımından önemli imkânlar sunmakla birlikte; zararlı içeriklere maruz kalma, siber zorbalık, çevrim içi istismar ve kişisel verilerin korunması gibi alanlarda çeşitli riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu riskler, çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik hukuki düzenlemelerin önemini artırmıştır.
Bu kapsamda, 10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan ve 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik (“Yönetmelik”) sosyal ağ sağlayıcılarına önemli yükümlülükler getirmiştir. Mevcut ve henüz yaş doğrulaması yapılmamış hesaplar için son tarih ise 31 Mart 2027 olacaktır. Düzenleme; 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunulmasının yasaklanması, yaş doğrulama mekanizmaları, çocuk hesaplarının güvenliği, kişisel verilerin korunması ve ebeveyn kontrol araçları gibi konuları kapsamaktadır.
I. DÜZENLEMENİN HUKUKİ DAYANAĞI VE KAPSAMI
Yönetmelik; 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmasının engellenmesi, kullanıcıların yaşlarının doğrulanması, 15-18 yaş grubundaki çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulması, çocuk hesaplarının güvenliği, kişisel verilerin korunması ve ebeveyn kontrol mekanizmalarının oluşturulması konularında sosyal ağ sağlayıcılarına çeşitli yükümlülükler getirmektedir.
Yönetmelik, Türkiye’den erişilebilen yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılarını ve kullanıcıları kapsamaktadır. Yönetmelik’in 4. maddesinde sosyal ağ sağlayıcı; sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle kapsamın belirlenmesinde, platformun “sosyal medya” olarak adlandırılmasından ziyade sunduğu hizmetin bu tanıma girip girmediği değerlendirilmelidir.
Yönetmelik, Türkiye'de yerleşik sosyal ağ sağlayıcılarının yanı sıra yurt dışında yerleşik olup Türkiye'deki kullanıcılara sosyal ağ hizmeti sunan sağlayıcıları da kapsamaktadır. Dolayısıyla yükümlülüklerin uygulanması bakımından sosyal ağ sağlayıcısının Türkiye'de yerleşik olması şart değildir.
II. ON BEŞ YAŞ SINIRI VE ÇOCUKLARA ÖZGÜ AYRIŞTIRILMIŞ HİZMET
Yönetmelik'in 5. maddesi uyarınca sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunamayacaktır.
Bu kapsamda, yaş doğrulaması sonucunda söz konusu yaş sınırının altında olduğu tespit edilen kullanıcıların hesap açılış talepleri reddedilecektir. Bu yükümlülüğün uygulanabilmesi için sağlayıcıların gerekli teknik ve idari tedbirleri alması ve kullanıcıların yaşlarını doğrulayabilecek sistemler oluşturması gerekmektedir. Yönetmelik’in 6. maddesi uyarınca, yaş doğrulaması sonucunda 15 yaşını doldurmadığı tespit edilen çocukların hesap açılış talepleri reddedilecektir. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kullanıcılar bakımından ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulması öngörülmektedir.
Düzenleme, 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklara sunulan sosyal ağ hizmetlerinin içerik, gizlilik ve iletişim özelliklerinde önemli değişiklikler öngörmektedir. Çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet kapsamında hesapların gizlilik ayarları en yüksek koruma düzeyinde uygulanacak; çocuk hesapları varsayılan olarak gizli tutulacak ve bu hesapların kamuya açık hâle getirilmesine imkân tanınmayacaktır. Takipçi ve takip edilen hesap bilgileri yalnızca hesap sahibi çocuk tarafından görülebilecektir. Çocuğa yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek ve mesajlarda görüldü bilgisi gösterilemeyecektir. Ayrıca çocuğun profil fotoğrafı, hesabı, paylaşımları ve görsellerinin başkalarınca ekran görüntüsünün alınmasını önlemeye yönelik gerekli teknik tedbirler alınacaktır. Bu hizmetlerin tasarımında çocuğun yüksek yararının, fiziksel ve psikolojik gelişiminin ve dijital ortamda karşılaşabileceği risklerin dikkate alınması zorunlu olacaktır.
Yönetmelik, çocukların ilgili platformlarda daha uzun süre vakit geçirmelerine yol açabilecek tasarım ve algoritmalara da birtakım sınırlamalar getirmektedir. Çocuk hesaplarında, görsel içeriklerin kaydırma, dokunma, tıklama veya benzeri kullanıcı hareketleriyle ya da otomatik olarak ardışık biçimde sunulmasını sağlayan arayüz, tasarım ve işlevlerin kullanılması yasaklanmaktadır. Bununla birlikte, çocuk hesapları çocukların davranışlarına göre özelleştirilemeyecek; çocuklara ait kişisel veriler profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam faaliyetlerine konu edilemeyecektir. Sosyal ağ sağlayıcıları ayrıca çocukların fiziksel, psikolojik ve duygusal gelişimine zarar verebilecek içeriklere maruz kalmasını azaltan filtreleme ve öneri sistemi ayarlarını uygulamakla yükümlü olacaktır.
III. YAŞ DOĞRULAMA ZORUNLULUĞU VE KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI
Yönetmelik'in 6. ve 7. maddeleri kapsamında sosyal ağ sağlayıcıları, hesap oluşturulması aşamasında kullanıcıların yaşlarını e-Devlet Kapısı üzerinden oluşturulan yaş doğrulama belirteci aracılığıyla doğrulamakla yükümlüdür. Bu yöntemle kullanıcının kimlik bilgilerinin doğrudan sosyal ağ sağlayıcısıyla paylaşılması yerine, ilgili yaş grubunun tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Belirteç, kullanıcının talebi üzerine Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından sunulan ve e-Devlet Kapısı üzerinden kimlik doğrulaması yapılarak erişilen çevrim içi hizmet aracılığıyla oluşturularak kullanıcı tarafından ilgili sosyal ağ platformuna yüklenir.
Sosyal ağ sağlayıcı, belirtecin Başkanlık tarafından oluşturulduğunu teyit ederek kullanıcının yaş grubunu tespit eder. Belirteç, kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığına ve 18 yaşını tamamlayıp tamamlamadığına ilişkin bilgileri içerir. Bunun dışında kişisel veri veya bilgi içermez ve yaş doğrulama amacı dışında kullanılamaz. Böylece kullanıcının kimlik bilgilerinin platformla paylaşılması yerine, hizmetin sunulması bakımından gerekli yaş eşiğinin doğrulanması esas alınmaktadır.
Yaş doğrulama yükümlülüğü hesap açılışıyla sınırlı değildir. Sosyal ağ sağlayıcı, hizmetin devamı boyunca kendi belirleyeceği tekli veya katmanlı yaş doğrulama yöntemlerini işletir. Doğrulanmış bir hesabın belirlenen yaş aralığına aykırı kullanıldığına ilişkin makul şüphe bulunması hâlinde hesap askıya alınır; yeniden kullanılabilmesi için yaş doğrulama belirteciyle doğrulama yapılması gerekmektedir.
Yönetmelik’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, Türkiye’de mukim olmayıp geçici olarak bulunan kullanıcılar için özel bir usul öngörülmüştür. Yönetmelik, Türkiye'de yerleşik olmayıp geçici olarak bulunan kullanıcılar bakımından özel bir yaş doğrulama usulü öngörmektedir. Bu kapsamda, ilgili kullanıcıların başvuruları üzerine pasaport bilgileri esas alınarak istisnai bir yaş doğrulama belirteci oluşturulması mümkündür.
Yaş doğrulama süreçleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (“KVKK”) bakımından da önem taşımaktadır. Yaş doğrulama süreçlerinde işlenen kişisel verilerin, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 4. maddesinde düzenlenen hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, belirli, açık ve meşru amaçlarla işlenme, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkelerine uygun şekilde işlenmesi gerekmektedir. Ayrıca veri işleme faaliyetlerinin uygun hukuki sebebe dayanması, ilgili kişilerin aydınlatılması ve gerekli teknik ve idari güvenlik tedbirlerinin alınması önem taşımaktadır.
Yaş doğrulama yükümlülüğü, platformlara sınırsız kişisel veri toplama yetkisi vermemektedir. Bu nedenle doğrulama sistemlerinin hem güvenilir hem de kişisel verilerin korunması ilkelerine uygun biçimde tasarlanması önem taşımaktadır.
IV. ÇOCUK HESAPLARININ GİZLİLİĞİ VE GÜVENLİK TEDBİRLERİ
Yönetmelik’in 8. maddesi, 15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulacak hizmetlerde uygulanması gereken güvenlik ve gizlilik tedbirlerini düzenlemektedir. Çocuk hesaplarında yüksek düzeyde gizlilik ayarları varsayılan olarak uygulanacak; hesaplar gizli olarak sunulacak ve kamuya açık hâle getirilmesi seçeneğine yer verilemeyecektir. Takipçi ve takip edilen hesap bilgileri yalnızca hesap sahibi çocuk tarafından görülebilecektir. Çocuğa yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek ve mesajlarda görüldü bilgisi gösterilemeyecektir.
Ayrıca çocuk hesaplarının telefon rehberleri veya diğer platformlardaki kişi listeleriyle senkronize edilmesi, canlı yayın özelliklerinin sunulması ve çocukların kişisel verilerinin profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam amacıyla kullanılması gibi uygulamalara sınırlamalar getirilmektedir. Çocuk hesaplarında canlı yayın açma özelliği ve bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmetler sunulamayacaktır. Çocukların görsellerinin ve paylaşımlarının izinsiz kaydedilmesini önlemeye yönelik teknik tedbirler de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu düzenlemeler, sosyal ağ sağlayıcılarının yalnızca içerik filtreleme sistemlerini değil, hesap oluşturma süreçlerini, iletişim araçlarını ve algoritmik tasarımlarını da gözden geçirmelerini gerektirmektedir. Temel amaç, çocukların mahremiyetini korumak ve dijital ortamda karşılaşabilecekleri riskleri azaltmaktır.
V. EBEVEYN KONTROLÜ, DENETİM VE YAPTIRIMLAR
Yönetmelik’in 9. maddesi uyarınca sosyal ağ sağlayıcıları açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sunmakla yükümlüdür. Bu araçlar asgari olarak aşağıdaki mekanizmaları içermelidir:
- Çocukların hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesi,
- Satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına bağlanması ve harcama limiti belirlenmesi,
- Kullanım süresinin izlenmesi, belirlenmesi ve sınırlandırılması ile konum paylaşımının yönetilmesi.
Bu araçların Türkçe dil seçeneği içermesi, kolayca bulunup etkinleştirilebilmesi ve farklı cihaz ve işletim sistemlerinde çalışması gerekmektedir. Kontrol araçları etkinleştirildiğinde çocuğa açıkça bildirim yapılmalıdır. Ebeveyn kontrol araçları, çocukların güvenliğinin sağlanması ile özel hayatlarının ve kişisel verilerinin korunması arasında makul bir denge gözetilerek tasarlanmalıdır. Bu araçların kullanılması, çocukların mahremiyetine ölçüsüz müdahalede bulunulmasına yol açmamalıdır.
Çocukların korunmasına ilişkin sorumluluk yalnızca ailelere bırakılmamakta, platformlara da doğrudan yükümlülükler getirilmektedir. Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca sosyal ağ sağlayıcıları, yaş doğrulama sonucuna hesabın askıya alınmasına veya kapatılmasına ve ayrıştırılmış hizmet kapsamında uygulanan tedbirlere ilişkin itirazların alınması ve hızla sonuçlandırılması için Türkçe dil seçeneği bulunan, ücretsiz ve erişilebilir bir başvuru ve itiraz mekanizması kurmakla yükümlüdür. Başvuru ve itirazların yalnızca otomatik karar verme sistemleri aracılığıyla değerlendirilmesi yeterli olmayacak; bu süreçlerde insan müdahalesini içeren etkin bir inceleme mekanizmasının işletilmesi gerekecektir. İnceleme sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerik ve kişisel veriler silinemez. Sonuca ilişkin bildirimde, Siber Güvenlik Başkanlığına şikâyette bulunulabileceği ve yargı yoluna başvurulabileceği belirtilmelidir.
Sağlayıcılar, başvuru ve itiraz sayısı, kabul oranı ve ortalama sonuçlandırma süresine ilişkin verileri yıllık olarak Başkanlığa bildirmek ve kendi internet sitelerinde yayımlamakla da yükümlüdür.
Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca, sosyal ağ sağlayıcılarının Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemeleri hâlinde 5651 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinin ilgili yaptırım hükümleri uygulanacaktır. Bu kapsamda, ihlalin niteliğine ve ilgili kanuni düzenlemeye bağlı olarak idari para cezaları ile diğer idari tedbirlerin gündeme gelmesi mümkündür. 5651 sayılı Kanun'un ek 4. maddesi, belirli yükümlülüklerin ihlali bakımından idari para cezalarının yanı sıra reklam yasağı ve internet trafiği bant genişliğinin daraltılması gibi yaptırımlar da öngörmektedir.
Bununla birlikte, söz konusu yaptırımların tamamı her türlü Yönetmelik ihlaline otomatik olarak uygulanmayacak olup, ilgili ihlal bakımından Kanun'da öngörülen özel yaptırım rejiminin dikkate alınması gerekmektedir.
Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca, yaptırım uygulanmadan önce sosyal ağ sağlayıcısına aykırılık bildirilerek ihlalin niteliğine göre giderilmesi için makul süre tanınacaktır. Yaptırımın belirlenmesinde ise ihlalin ağırlığı, süresi, etkilenen çocuk sayısı ve sağlayıcının iyi niyetli uyum çabaları dikkate alınacaktır.
VI. SONUÇ
Yönetmelik, sosyal ağ sağlayıcılarının çocuklara sundukları hizmetleri hesap açılışından içerik sunumuna, kişisel verilerin işlenmesinden başvuru ve itiraz süreçlerine kadar bütüncül biçimde ele almalarını gerektirmektedir. Bu kapsamda uyum, yaş doğrulama sisteminin kurulmasının yanında çocuklara özgü hizmet tasarımının, kullanıcı metinlerinin ve iç prosedürlerin birlikte gözden geçirilmesini gerektiren bir süreçtir.
Yönetmelik, çocukların sosyal ağlarda korunmasına ilişkin sorumluluğu yalnızca ebeveynlere bırakmayarak sosyal ağ sağlayıcılarına da doğrudan yükümlülükler getirmektedir. Bu çerçevede sağlayıcıların yaş doğrulama sistemlerini, çocuklara özgü hizmet tasarımlarını, gizlilik ve güvenlik tedbirlerini ve başvuru mekanizmalarını düzenlemeye uygun hâle getirmeleri gerekmektedir.
Sosyal ağ sağlayıcılarının, 1 Kasım 2026 tarihindeki yürürlük ve mevcut hesapların doğrulanması için öngörülen 31 Mart 2027 tarihi doğrultusunda uyum çalışmalarını planlamaları önem taşımaktadır. Hukuk, teknik ve ürün ekiplerinin koordinasyonuyla yürütülecek bu çalışmalarda, çocukların güvenliği ve gelişim ihtiyaçları kadar kişisel verilerinin ve mahremiyetlerinin korunması da gözetilmelidir. Düzenlemenin uygulamadaki başarısı, öngörülen tedbirlerin erişilebilir, denetlenebilir ve çocukların yüksek yararını esas alan bir hizmet yapısına dönüştürülmesine bağlı olacaktır.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
