- within Employment and HR, Criminal Law and Environment topic(s)
İş hukuku ve uyuşmazlık çözümleri alanında son dönemin en dikkat çeken gelişmelerinden biri, Anayasa Mahkemesinin işe iade davalarındaki zorunlu ara buluculuk süreciyle ilgili verdiği iptal kararı oldu. Anayasa Mahkemesinin 03.06.2025 tarihli ve E. 2024/157, K. 2025/121 sayılı kararı, 17 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış olup, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hâllerde işe iade talepli ara buluculuk sürecine ilişkin önemli bir değişiklik yaratmıştır.
Bu yazımızda iptal kararının hukuki zeminini, ara buluculuk dava şartı üzerindeki etkilerini ve hem işçi hem de işverenler açısından doğuracağı sonuçları inceleyeceğiz.
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda Neler Değişti?
Bilindiği üzere Türk iş hukukunda işe iade davası açabilmek için ara buluculuğa başvuru “dava şartı” olarak kabul edilmektedir. İptal edilen 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinin 15. fıkrası; asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hâllerde, ara buluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanabilmesi için her iki işverenin de görüşmelere birlikte katılmasını ve iradelerinin birbirine uygun olmasını zorunlu kılıyordu.
Eski uygulamada, özellikle Yargıtayın işe iade davalarında asıl işveren ile alt işveren arasında şeklî anlamda zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğuna ilişkin içtihadı ile birlikte değerlendirildiğinde, işçinin ara buluculuk sürecini her iki işvereni de kapsayacak şekilde yürütmesi beklenmekteydi. İşverenlerden birinin ara buluculuk sürecine katılmaması veya anlaşma iradesi göstermemesi hâlinde anlaşma sağlanamıyor; tarafların ara buluculuk aşamasında eksik belirlenmesi ise dava aşamasında dava şartı ve taraf teşkili tartışmalarına yol açabiliyordu.
Eski Düzenleme Neden Sorun Yaratıyordu?
İşçinin, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren 1 ay gibi oldukça kısa bir hak düşürücü süre içinde işe iade talebiyle ara bulucuya başvurması gerekmektedir. İş dünyasının karmaşık yapısı içinde işçinin
- Süreci tek başına hatasız bir şekilde yürütmesi
- Aralarındaki sözleşmenin geçerli mi yoksa muvazaalı (sahte) mi olduğunu tespit etmesi
- Hangi şirketin asıl işveren, hangisinin alt işveren olduğunu hukuken kesin olarak bilmesi
hayatın olağan akışında oldukça güçtü.
Bu ağır şekilci kurallar, Esenyel Partners olarak iş hukuku pratiklerimizde de sıklıkla gözlemlediğimiz üzere, zayıf konumda olan işçinin hukuki hakkını aramasını zorlaştırıyordu.
Anayasa Mahkemesinin İptal Gerekçesi ve Hak Arama Hürriyeti
Anayasa Mahkemesi (E. 2024/157, K. 2025/121), itiraza konu olan kuralı Anayasanın 36. maddesinde koruma altına alınan “hak arama hürriyeti” ve “mahkemeye erişim hakkı” çerçevesinde değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, işçiye asıl işvereni ve aralarındaki sözleşme ilişkisini tam olarak tespit etme külfeti yüklemenin orantısız bir müdahale olduğuna hükmetti. Bir işverenin ara buluculuk masasına gelmemesi veya uzlaşmaması yüzünden işçinin yargı yoluna erişiminin engellenmesi “ölçülülük” ilkesine aykırı bulunarak ilgili fıkra iptal edildi.
Asıl İşveren ve Alt İşveren İlişkisinde Yeni Ara Buluculuk Süreci
Bu yeni dönem, yargılamada usul ekonomisi ve adalete erişim açısından büyük kolaylıklar sağlamaktadır. İptal kararının ardından ara buluculuk sürecinde şu pratik sonuçlar doğmuştur:
- Daha Hızlı Süreç: İşverenlerden birinin süreci uzatan taktiksel itirazları, işçinin mahkemeye gitme hakkını elinden alamayacaktır.
- Birlikte Katılım Zorunluluğu Kalktı: İşçi, artık asıl ve alt işvereni aynı anda ara buluculuk masasına getirmek veya her ikisinin de ortak iradesini aramak zorunda değildir.
- Kabul Edilebilir Yanılgı: Davanın veya ara buluculuk sürecinin yanlış/eksik tarafa yöneltilmesi artık katı bir usulden ret sebebi oluşturmayacak; eksiklikler yargılama sürecinde aşılabilecek nitelikte bir kabul edilebilir yanılgı olarak değerlendirilecektir.
İşverenlerin Mali Sorumluluklarında Bir Değişiklik Var mı?
AYM’nin verdiği iptal kararı, esasen usul hukukuna (ara buluculuk sürecinin yürütülme şekline) ilişkindir. İşin maddi hukuk boyutunda, yani tazminat ve alacakların ödenmesi noktasında bir değişiklik yoktur.
İşe iade davası işçi lehine sonuçlanır ve işçi işe başlatılmazsa doğacak olan 4 ila 8 aylık işe başlatmama tazminatı ile 4 aya kadar olan boşta geçen süre ücretinden asıl işveren ve alt işveren müteselsilen (birlikte) sorumlu olmaya devam edecektir. Dolayısıyla, Esenyel Partners hukuk ekibi olarak işveren müvekkillerimize, bu yeni usul döneminde süreç yönetimini daha titiz yapmalarını ve alt işveren sözleşmelerindeki rücu hükümlerini güncellemelerini tavsiye ediyoruz.
Sonuç
Anayasa Mahkemesinin 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinin 15. fıkrasını iptal etmesi, işe iade talepli ara buluculuk sürecinde işçinin mahkemeye erişimini zorlaştıran önemli bir usuli engeli kaldırmıştır.
Karar, özellikle asıl işveren-alt işveren ilişkisinin karmaşık yapısı karşısında, işçiye ara buluculuk aşamasında tarafları eksiksiz belirleme ve her iki işverenin ortak iradesini sağlama yönünde ölçüsüz bir külfet yüklenemeyeceğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, iptal kararı asıl işveren-alt işveren ilişkisinden doğan maddi sorumluluk rejimini, işe iade davalarında taraf teşkili tartışmalarını veya muvazaa denetimini ortadan kaldırmamaktadır. Bu nedenle hem işçi tarafının hak kaybına uğramaması hem de asıl ve alt işverenlerin aralarındaki ticari sözleşmeleri, rücu hükümlerini ve uyuşmazlık yönetim süreçlerini bu yeni usuli çerçeveye uygun şekilde değerlendirmesi kritik önem taşımaktadır.
İşe iade davaları, değişen ara buluculuk süreçleri ve iş hukuku mevzuatındaki tüm güncel uyuşmazlıklar hakkında daha detaylı bilgi almak veya hukuki danışmanlık talep etmek için Esenyel Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
[View Source]