- within Litigation and Mediation & Arbitration topic(s)
- with readers working within the Banking & Credit industries
Uluslararası Ticaret Odası (ICC), dünyada en yaygın şekilde kullanılan kurumsal tahkim kurallarından biri olan ICC Tahkim Kurallarının kapsamlı revizyonunu tamamlayarak 1 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe koymuştur.1 Güncellenen tahkim kuralları (“2026 Kuralları”), tahkim uygulamasındaki yeni gereksinimleri karşılamak amacıyla hızlandırılmış tahkim, dijitalleşme, şeffaflık ve başka alanlarda bir dizi önemli yenilik getirmektedir.
1. Usul Ekonomisi ve Hızlandırılmış Tahkim
1.1. Hızlandırılmış Tahkim (Expedited Arbitration Procedure – EPP/Expedited Procedure Provisions)
Daha önce 2021 yılında güncellenen ICC Tahkim Kuralları kapsamında, hızlandırılmış tahkim prosedürü, uyuşmazlık değerinin 3 milyon ABD dolarını aşmadığı durumlar için devreye girmekteydi. 2026 Kuralları ise, 1 Haziran 2026 tarihinden sonra akdedilen tahkim anlaşmalarına dayanılarak ileri sürülecek talepler bakımından hızlandırılmış tahkim usulünün otomatik olarak uygulanmasına ilişkin eşik değeri 4 milyon ABD dolarına yükselterek (Ek V, Madde 1(3)), özellikle küçük ve/veya orta ölçekli ticari uyuşmazlıkların, tarafların yazılı mutabakatına gerek kalmaksızın daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle çözüme kavuşturulmasını mümkün kılmaktadır. 2026 Kuralları ayrıca tarafların yazılı mutabakatıyla, uyuşmazlık değerinden bağımsız olarak hızlandırılmış prosedüre başvurabilme esnekliğini sağlamaktadır.
1.2. Çok Hızlı Tahkim (Highly Expedited Arbitration Procedure – HEAP)
2026 Kurallarının en büyük yeniliklerinden biri, çok hızlı tahkim usulüdür (Ek IV). Tarafların açık mutabakatıyla ve uyuşmazlık miktarından bağımsız olarak uygulanacak olan HEAP hükümleri, uyuşmazlığın daha az karmaşık olan veya daha hızlı çözümlenmesi gereken belirli yönleri bakımından uygun bir usul olacaktır. Herhangi bir parasal eşik öngörülmediği gibi, tarafların HEAP mekanizmasını uyuşmazlık meydana geldikten sonra da devreye sokmaları mümkündür.
1.3. Acil Durum Tahkimi (Emergency Arbitration)
Tarafların hakem heyeti henüz oluşturulmadan önce ICC tarafından atanan tek bir hakeme acil taleplerini sunabilmesini sağlamak amacıyla 2012 yılında ICC Tahkim Kurallarına dahil edilen acil hakem hükümleri 1 Haziran 2026 itibariyle birtakım değişikliklere uğramıştır. Acil durum hakemine başvurulabilecek hallerin kapsamı genişletilmiş, yalnızca tahkim anlaşmasına taraf olanlara karşı değil, aynı zamanda “Başkan’ın, başvuru kapsamında sunulan bilgiler ışığında, ilgili tarafı bağlayan bir tahkim anlaşmasının mevcut olabileceğine kanaat getirdiği herhangi bir tarafa” karşı da başlatılabileceği düzenlenmiştir (Ek IV, Madde 1(2)).
1.4. Tahkim Yargılamasının Süresi (Award Timeline)
2021 ICC Tahkim Kuralları uyarınca nihai hakem kararının verilmesi için öngörülen sabit süre (genellikle görev belgesinin imzalanmasından itibaren altı ay) 2026 Kuralları ile kaldırılmıştır. Yeni düzenleme kapsamında, nihai kararın verilmesine ilişkin süre, somut uyuşmazlığın özellikleri ve usul takvimi dikkate alınarak Divan Başkanı tarafından belirlenmektedir (Madde 34).
2. Elektronik Tebligat
2026 Kuralları ile, taraflara ve hakemlere yapılacak bildirim ve tebligatlarda elektronik iletişim araçları (e-posta veya “gönderimin yapıldığını kayıt altına alan diğer herhangi bir elektronik iletişim yöntemi”) açık şekilde “varsayılan yöntem” olarak kabul edilmiştir (Madde 3). Bu düzenleme ile fiziki tebligat zorunluluğu büyük ölçüde ortadan kaldırılarak, tebligat sürelerinin tahkim süresine etkisi bakımından belirsizlikler azaltılmıştır.
3. Şeffaflık ve Üçüncü Taraf Finansmanı
3.1. Hakemlerin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı (Açıklama Yükümlülüğü)
2026 Kuralları, hakemlerin bildirim yükümlülüklerini revize ederek, bağımsızlık ve tarafsızlığa ilişkin temel standartları korurken bazı usuli değişiklikler öngörmektedir. Buna göre, hakemlerin tereddüt oluşması halinde bu tereddüdü açıklamakla yükümlü olacağı (Madde 12(2)), açıklamanın bağımsız olunmadığı veya tarafsızlıktan uzaklaşmanın kabulü olarak yorumlanamayacağı, bilakis bilinçli bir değerlendirme yapılmasına imkan tanıyan bir araç niteliği taşıdığı (Madde (12(4)) ve tarafların, tahkimin başında potansiyel çatışmaların erken tespiti amacıyla hakem heyetinin dikkate alması gereken ilişkili kişi ve kuruluşlar hakkında bir liste sunmaları (Madde 12(5)) yükümlülüğü hükme bağlanmıştır. Hakemlere uygulanan bildirim yükümlülüğünün hakem sekreterlerine de uygulanacağı düzenlenmiştir (Madde 44).
3.2. Üçüncü Taraf Finansmanı (Third-Party Funding)
Uluslararası tahkim uygulamasında yaygınlaşan üçüncü taraf finansmanı, 2026 Kuralları ile ilk kez bağlayıcı bir çerçeveye oturtulmuştur. Her bir taraf, talep ve savunmalarının finansmanına yönelik bir düzenlemeye taraf olan ve bu düzenleme kapsamda tahkimin sonucunda ekonomik menfaati bulunan herhangi bir üçüncü tarafın varlığını ve kimliğini sekretaryaya, hakem heyetine ve diğer taraflara gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür (Madde 12(6)). Örneğin, hakem kararından elde edilecek tutarın tamamını veya bir kısmını almaya hak kazanan bir üçüncü kişi bu kapsama girer.
Madde 12(6), hakem heyeti davanın koşullarını göz önünde bulundurarak farklı bir karar vermediği sürece, (i) şirketler topluluğu içindeki şirketler arası finansmanı, (ii) taraf ile avukatı arasındaki ücret düzenlemelerini veya (iii) bir bankanın tahkim finansmanına özgü olmaksızın olağan ticari faaliyetleri çerçevesinde tarafa kullandırdığı kredi gibi dolaylı menfaatleri kapsamamaktadır.2
4. Diğer Yenilikler
4.1. Hakem Heyeti Sekreteri
2026 Kuralları, uygulamada uzun süredir fiilen var olan hakem heyeti sekreterliğini hukuki temele oturtmaktadır (Madde 44). Hakem heyeti ile taraflar arasında hakem sekreterinin ücretine ilişkin doğrudan anlaşma yapılması da yasaklanmıştır (Ek III, Madde7). Bu hüküm ile, hakem heyeti sekreterlerinin tahkim yargılamasındaki rolüne ilişkin önemli bir etik standart getirilmiştir.
4.2. Görev Belgesinin Zorunluluk Olmaktan Çıkarılması
2021 ICC Tahkim Kurallarında hazırlanması zorunlu olan görev belgesi (Terms of Reference), 2026 Kuralları ile zorunluluk olmaktan çıkarılmış, tercihe bırakılmıştır. Bu değişiklik ile tahkim sürecinin başlangıç aşaması hızlandırılmakta ve taraflara maliyet tasarrufu sağlanmaktadır. Ayrıca, özellikle davalının tahkime katılmadığı durumlarda görev belgesinin hazırlanmasına bağlı olarak yaşanabilen gecikme ve belirsizlikler ortadan kaldırılmaktadır. Böylece ilk dava yönetim toplantısı (Case Management Conference) (Madde 24), tahkim sürecinin merkezi aşaması haline getirilmiştir.
4.3. Yeni Taleplerin İleri Sürülebileceği Aşama (New Claims Cut-Off)
2021 ICC Tahkim Kuralları kapsamında tarafların ileri sürebileceği yeni talepler bakımından kesim noktası, görev belgesinin imzalanması veya ICC Divanı tarafından onaylanması olarak belirlenmişti (Madde 23(4)). Buna karşılık, 2026 Kuralları ile bu kesim noktası ilk dava yönetim toplantısına kaydırılmış olup, tarafların yeni talepler ileri sürebileceği aşama yargılamanın daha erken bir evresine çekilmiştir (Madde 25). Bu değişiklik, özellikle karmaşık uyuşmazlıklarda tarafların taleplerini daha erken netleştirmesini gerektirirken, yargılamanın kapsamının başlangıç aşamasında belirginleşmesine katkı sağlamaktadır.
4.4. Erken Karar (Early Determination) Mekanizması
2026 Kuralları ile erken karar mekanizması kapsamlı biçimde düzenlenmiştir (Madde 30). Buna göre hakem kurulu, hukuki dayanaktan açıkça yoksun olan talep ya da savunmaları, yargılama sürecini gereksiz yere uzatmadan, erken aşamada —tarafların görüşleri alındıktan sonra— reddetme yetkisine sahip kılınmıştır. Özellikle yalnızca hukuki meseleler içeren veya sınırlı ya da hiç delil gerektirmeyen uyuşmazlıklarda bu mekanizmanın daha yaygın işletilmesi söz konusu olabilir.
4.5. Çok Taraflı Uyuşmazlıklar
2026 Kuralları, çok taraflı uyuşmazlıkların ve birden fazla sözleşmeden doğan taleplerin yönetimine ilişkin hükümleri önemli ölçüde güçlendirmiştir. İnşaat, enerji, altyapı ve finans sektörlerinde giderek daha sık karşılaşılan karmaşık uyuşmazlıklar açısından aynı işlem zincirine (chain of contracts) dahil olan sözleşmelerden doğan taleplerin tek bir çatı altında birleştirilmesini kolaylaştırmaktadır.
5. Genel Değerlendirme
Kurulduğu 1923 yılından bu yana ICC’nin 30.000’i aşan3 davaya ev sahipliği yapmış olması, tahkim kurallarındaki bu son değişikliklerin uyuşmazlık tarafları ve uygulayıcıların yıllar içerisinde biriken deneyimiyle şekillendiğini göstermektedir. 1 Haziran 2026 tarihinden önce başlatılmış tahkim dosyaları açısından 2021 Kuralları uygulanmaya devam ederken, bu tarihten sonra başlatılacak tahkimlerde 2026 Kurallarının, tahkim süreçlerinin daha şeffaf, esnek ve verimli bir yapıya kavuşturmaya yönelik önemli değişiklikleriyle birlikte, uygulamada belirleyici olması beklenmektedir.
Footnotes
1. ICC 2026 Arbitration Rules, 1 Haziran 2026; https://iccwbo.org/dispute-resolution/dispute-resolution-services/arbitration/rules-procedure/2026-arbitration-rules/
2. Note to Parties and Arbitral Tribunals on the Conduct of ICC Arbitration, 1 Haziran 2026, s.6, parag.42
3. ICC Dispute Resolution Services, ICC releases preliminary 2025 dispute resolution statistics, 12 Şubat 2026; https://iccwbo.org/news-publications/news/icc-releases-preliminary-2025-dispute-resolution-statistics/
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
