- with readers working within the Pharmaceuticals & BioTech and Construction & Engineering industries
- within Consumer Protection, Litigation, Mediation & Arbitration and Environment topic(s)
31.07.2026 tarihli bilgi notumuzda, 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in (“Değişiklik Yönetmeliği”) getirdiği değişiklikleri özetlemiştik. Şimdi, Değişiklik Yönetmeliği'nin getirdiği yeniliğe karşı uyum tavsiyemizi; ardından karşılaştırmalı hukuk değerlendirmesini ve Değişiklik Yönetmeliği'ne ilişkin eleştirilerimizi sunacağız.
1. HEDEFLİ REKLAMCILIK, PROFİLLEME VE ÇOCUKLARIN KORUNMASI
Değişiklik Yönetmeliği ile hedefli reklamcılık ilk kez tanımlanmış; çevrimiçi davranışsal profillemeye dayalı hedefli reklam süreçlerinde tüketiciye yönelik şeffaflık şartı getirilmiş ve tüketicinin çocuk olduğunun bilindiği veya makul olarak bilinmesinin beklendiği hâllerde profillemeye dayalı hedefli reklam yasaklanmıştır. Bu yaklaşım, reşit olmayanlara yönelik profilleme temelli reklamı mutlak biçimde yasaklaması bakımından AB'nin Dijital Hizmetler Tüzüğü modeline yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Hedefli reklamcılıkta kullanılan kriterlerin tüketiciye kolay erişilebilir bir arayüzle sunulması gerekmektedir. Tüketicinin çocuk olduğu bilinen veya makulen beklenen durumlarda kullanıcılara yönelik profillemeye dayalı hedefleme faaliyetleri derhal durdurulmalıdır. Hedefli reklamcılık ve profilleme süreçlerinin herhangi büyük idari yaptırım süreçleriyle karşı karşıya gelmemek adına KVKK’daki açık rıza ve özel nitelikli kişisel veri işleme rejimleri ve Kurul kararları ile entegre bir biçimde, iki mevzuat bakımından birlikte değerlendirilmesi önerilir.
2. TAKVİYE EDİCİ GIDALARIN KARŞILAŞTIRMALI REKLAMI
Değişiklik Yönetmeliği ile takviye edici gıdalara dair karşılaştırmalı reklam yasağı kaldırılmış; buna karşılık ürünün normal beslenmenin yerine geçtiği izlenimini uyandıracak ifadeler ise artık yasaklanmıştır. Bu çerçeve, karşılaştırmaya izin verip “dengeli beslenmenin yerini tutar” imasını ayrıca yasaklaması bakımından AB'nin beslenme ve sağlık beyanları rejimine yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Karşılaştırmalı reklam imkânının sunduğu pazarlama fırsatları değerlendirilmeye devam edilebilecekse de ürünün dengeli ve normal beslenmenin yerine geçtiği izlenimini uyandıran beyanlardan kesinlikle kaçınılmalı, iddialar Reklam Kurulu ve Tarım ve Orman Bakanlığı denetimi birlikte gözetilerek kurgulanmalıdır.
3. İNDİRİMLİ SATIŞLAR VE REFERANS FİYATLANDIRMA
Değişiklik Yönetmeliği ile referans fiyat tespitinde 30 günlük süre artık 10 güne indirilmiş; her satış kanalının (mağaza, internet sitesi, mobil uygulama, pazaryeri) fiyat geçmişinin birbirinden bağımsız izlenmesi öngörülmüştür. Bu mekanizma yapısal olarak AB'nin referans fiyat rejimine dayanmakla birlikte, Türk hukukunun tercih ettiği 10 günlük süre AB'nin 30 günlük standardından daha kısadır; çok kanallı ve AB'ye de mal/hizmet sunan işletmelerin bu farkı ayrıca not etmesi gerekir.
Uyum Tavsiyemiz: Fiyat geçmişi takip altyapılarının 10 günlük referans döneme göre hem operasyonel hem yazılım hem de teknik şekilde güncellenmesi gerekmektedir. Mağaza, internet sitesi, mobil uygulama ve pazaryeri gibi her bir satış kanalının fiyat geçmişi, kanallar arası referans gösterilmeksizin bağımsız olarak izlenmelidir.
4. ÇEVRESEL BEYANLAR
Değişiklik Yönetmeliği ile “çevre dostu”, “sürdürülebilir”, “karbon nötr” gibi genel ve muğlak çevresel iddiaların kanıt sunulmadan kullanılması yasaklanmış; bu iddiaların akredite/yetkili kuruluşlardan alınan belge ve bulgularla ispatlanması ve ürünün yaşam döngüsünün hangi aşamasına ilişkin olduğunun açıkça belirtilmesi zorunlu kılınmıştır. Bu yaklaşım, sertifikasyona dayanmayan genel çevresel iddiaları doğrudan yasaklı sayması bakımından AB'nin güncel çevresel beyan rejimine yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Reklam görsellerinde kullanılan “çevre dostu” ve “sürdürülebilir” gibi iddiaları destekleyen akredite kuruluş sertifikaları eksiksiz olarak dosyalanmalı; sertifikasız kullanılan mevcut ibareler kaldırılmalı veya somutlaştırılmalıdır.
5. TÜKETİCİ DEčERLENDİRMELERİ VE ŞİKAYET PLATFORMLARI
Değişiklik Yönetmeliği; satın alım sürecine ilişkin doğrulama yapılamayan mecralardan alınan değerlendirmelerin artık yayınlanamayacağını düzenlemekte, şikâyet platformlarında satıcılara tanınan cevap verme süresini ise 72 saatten 48 saate indirmektedir. Bu düzenleme, sahte/doğrulanamayan değerlendirmelerin yasaklanması bakımından AB'nin Omnibus Direktifi ile getirdiği doğrulama şeffaflığı mantığına yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Şikâyet platformlarına bildirim ve cevap verme sürelerinin 48 saate indirilmesi sebebiyle, kurumsal müşteri ilişkileri birimlerinin operasyonel müdahale ve cevaplandırma süreçlerini bu takvime uygun olarak hızlandırmaları, yeni operasyonel altyapıları kurmaları önemlidir.
6. SOSYAL MEDYA ETKİLEYİCİLERİ (IFLUENCER)
Değişiklik Yönetmeliği ile sosyal medya etkileyicileri üzerinden yapılan reklamlara ilişkin ayrıntılı etiketleme ve konumlandırma kuralları getirilmiş; özetle etkileyicinin maddi çıkar, bedelsiz veya indirimli ürün veya komisyon karşılığı yaptığı paylaşımlarda “Reklam” / “Tanıtım” ibaresinin ilk bakışta görünür olması şart koşulmuştur. Bu somut ve şekle bağlı etiketleme/konumlandırma kuralları, ABD'nin ilke bazlı (“açık ve göze çarpan”) yaklaşımı ve Fransa'nın kural bazlı ve cezai yaptırımla desteklenen etiketleme rejimine yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Sosyal medya etkileyicileriyle yürütülen iş birliklerine ilişkin sözleşme ve reklam içerik metinleri şablonlarının etiketleme kurallarına uygun hazırlanması zorunludur. “Reklam” veya “Tanıtım” ibarelerinin ilk bakışta görünür olması sağlanmalı, geçmiş ve devam eden kampanyalar geriye dönük olarak taranmalıdır.
7. YAPAY ZEKA VE DİJİTAL KOPYALAR
Değişiklik Yönetmeliği; yapay zekâ ile üretilen ve gerçek kişiden ayırt edilmesi güç dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlarda yapay zekâ kullanıldığı ibaresini zorunlu kılmakta, gerçek kişilerin dijital kopyalarının izinsiz ürün veya hizmet tavsiyesinde kullanılmasını yasaklamaktadır. Bu yaklaşım, AB'nin Yapay Zekâ Tüzüğü'ndeki genel şeffaflık yükümlülüğüne yakındır.
Uyum Tavsiyemiz: Yapay zekâ ile kısmen veya tamamen üretilen reklam içeriklerinde, kullanılan dijital karakterlerde veya gerçek kişilerin dijital kopyalarında “yapay zeka” ibaresinin prodüksiyon sürecine standart ve zorunlu bir onay adımı olarak dahil edilmesi tavsiye edilir.
|
KARŞILAŞTIRMALIHUKUK |
|||
|
Konu |
AB |
ABD |
ÇinveHindistan |
|
Hedefli Reklamcılık ve ÇocuklarınKorunması |
Dijital Hizmetler Tüzüğü 1uyarınca, çevrimiçiplatform sağlayıcılarının, hizmet alıcısının reşit olmadığını makulşekilde bildiği hâllerde, profillemeye dayalı reklam göstermesiyasaktır. Ayrıca, Genel Veri Koruma Tüzüğü 2 çevrimiçi hizmetlerde çocuğun rızasının geçerliliği için 13-16 yaş aralığında belirlenebilen bir asgari yaş öngörmekte ve otomatik profillemeye dayalı kararlara karşı itiraz hakkını düzenlemektedir. Bu ihlallerde idari para cezası, bir önceki mali yıldaki küresel yıllık cironun %6'sına kadar çıkabilmektedir. |
Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Kanunu3uyarınca, 13 yaş altı çocukların kişisel verilerinin profilleme ve hedefli reklam amacıyla toplanması doğrulanabilir ebeveynrızasınatabidir. Örnek olarak, FTC'nin Epic Games uzlaşmasında 4 bu ihlal için 275 milyon USDcezauygulanmıştır. |
Çin'de Kişisel Bilgilerin Korunması Kanunu 5 uyarınca 14 yaş altı verisi “hassas veri” sayılır, ebeveyn rızası zorunludur. Hindistan'da Dijital Kişisel Verilerin Korunması Kanunu 6 çocuklara yönelik davranışsal izleme ve hedefli reklamıyasaklamaktadır. |
|
Takviye Edici Gıdaların Karşılaştırmalı Reklamı |
Yanıltıcı ve Karşılaştırmalı Reklamlar Direktifi 7 ile Beslenme ve Sağlık Beyanları Tüzüğü 8 çerçevesinde karşılaştırmaya izin verilir; karşılaştırma nesnel ve doğrulanabilir olmalı, “dengeli beslenmenin yerini tutar”imasıiçermemelidir. |
ABD'de Diyet Takviyeleri Sağlık ve Eğitim Yasası 9 çerçevesinde, dürüst karşılaştırmalı reklamı teşvik edilmekle birlikte “Yeterli ve Güvenilir Bilimsel Kanıt” standardı aramaktadır. Ürünün bir hastalığı iyileştirdiği iddia edilemez ve ambalajlarda FDA'nın |
Çin Reklam Kanunu'nun 10 sağlık gıdalarına ilişkin hükümleri, ürünün ilacın veya normal beslenmenin yerini alabileceği iddiasını ve rakip ürünlerle etkinlik/güvenlik kıyaslamasını yasaklamakta, Hindistan'da ise benzer şekilde FSSAI Reklam ve Hak İddiaları Yönetmeliği 11 ve ASCI Kodu 12 , karşılaştırmalı reklamın bilimsel gerçeklere |
|
KARŞILAŞTIRMALIHUKUK |
|||
|
Konu |
AB |
ABD |
ÇinveHindistan |
|
öngördüğü “Bu ürün herhangi bir hastalığı teşhis, tedavi, iyileştirme veya önleme amacı taşımaz” uyarısı zorunludur. |
dayanmasınıverakipmarkanın itibarını zedeleyici nitelikte olmamasınışartkoşmaktadır. |
||
|
İndirimli Satışlar ve Referans Fiyatlandırma |
Fiyat Gösterge Direktifi 13 uyarınca indirimden önceki enaz30günlükendüşükfiyat referansgösterilmelidir. |
Aldatıcı Fiyatlandırma Kılavuzlar14 uyarınca “eski fiyat” yakın geçmişte gerçekten uygulanmış olmalı; suni şişirilmiş fiyat üzerinden indirim “hayali fiyatlandırma”sayılır. |
Çin'de Fiyat Kanunu 15 ve SAMR16 düzenlemeleri kısa bir yakın dönem referans fiyatı ister. Hindistan'da CCPA'nın Karanlık Desenler Kılavuzu 17 yanıltıcı referans fiyat gösterimini yasaklı saymaktadır. |
|
ÇevreselBeyanlar |
Tüketicilerin Yeşil Geçişte Güçlendirilmesi Direktifi 18 27 Eylül 2026 itibariyle uygulanmaya başlayacak olup; bu Direktif, sertifikasyona dayanmayan genel çevresel iddiaları doğrudan kara listeye almaktadır. |
FTC Yeşil Kılavuzları 19 genel iddiaları yanıltıcı sayar; iddianın ürünün tamamınımıambalajınımı kapsadığının belirtilmesini ve bilimsel kanıtla desteklenmesiniarar. |
Çin'de Tüketici Haklarını Koruma Kanunu20 ve Reklam Kanunu uyarınca çevresel performans beyanlarının doğru ve doğrulanabilir olması aranmakta, “Çift Karbon” hedefleri kapsamında sahte emisyon beyanları Haksız Rekabetle Mücadele Kanunu 21 çerçevesinde cezalandırılmaktadır. Hindistan'da ise benzer şekilde ASCI'nın Çevresel İddialar Kılavuzu 22 , eko-beyanların bağımsızbilimselveriveyaşam döngüsü analizi ile ispatlanmasını şart koşmaktadır. |
|
KARŞILAŞTIRMALIHUKUK |
|||
|
Konu |
AB |
ABD |
ÇinveHindistan |
|
Tüketici Değerlendirmeleri ve ŞikâyetPlatformları |
Omnibus Direktifi 23 uyarınca, yorumların gerçek tüketicilerden geldiğini doğrulamak için tacirlerin attıkları makul adımları açıklama zorunluluğu vardır; sahte değerlendirme yayınlamak veya yalnızca olumlu yorumları öne çıkaracak şekilde manipülasyon yapmak yasaktır. |
FTC'nin Ağustos 2024'te yürürlüğekoyduğuTüketici Değerlendirmeleri Kuralı 24 uyarınca; sahte kişiler adına yorum yazılması, robotik/yapay yorum üretilmesi, olumsuz yorumların erişiminin engellenmesi veya yorum satın alınması yasaklanmış olup ihlaller enflasyonaendeksliolarak güncellenen, ihlal başına yaklaşık 50.000 doları bulabilen üst sınıra kadar idari para cezasına tabidir [10]. |
Çin E-Ticaret Kanunu 25 , işletmecilerin sahte işlem oluşturarak veya yorum uydurarak yanıltıcı ticari tanıtım yapmasınıyasaklamaktadır. Hindistan'da ise çevrimiçi tüketici değerlendirmelerine ilişkin standart26 ve CCPA'nın Karanlık Desenler Kılavuzu uyarınca, şirketlerin yorum yazanın doğrulanmış alıcı olduğunu teyit etmesi zorunludur. |
|
Sosyal Medya Etkileyicileri |
AB genelinde reklamın ayırt edilebilir olması ve örtülü reklam yasağına ilişkin genel çerçevehükümleriuygulanır; Fransa'da ise 9 Haziran 2023 tarihli Kanun 27 uyarınca, etkileyiciler aldıkları her türlü menfaat için “#Publicité” veya “#CollaborationCommercial e” etiketini görsel/video boyunca ekranda tutmak zorundadır;buyükümlülüğün ihlali 2 yıla kadar hapis ve 300.000 € para cezasını gerektirebilir. Bu, AB üyesi devletler arasında etkileyici pazarlamasını en somut biçimde cezalandıran düzenlemelerdenbiridir. |
FTC'nin Onaylama Kılavuzları 28 uyarınca, sosyal medya etkileyicisi ile marka arasındaki maddi bağ açık ve göze çarpan şekilde açıklanmalı; etiketler “#ad”, “#sponsored” gibi ifadelerle olmalı ve “devamını oku” bağlantısının arkasına gizlenmemelidir. |
Çin'de sosyal medya etkileyicilerinin pazarladıkları ürünün kalitesinden markayla müteselsilen sorumlu tutulması ve deneyimlemedikleri ürünleri tavsiyeedememektedir. Hindistan'da CCPA'nın Etkileyiciler için Onay Kılavuzu ve ASCI kuralları uyarınca sponsorlu paylaşımlarda “Advertisement”/“Sponsored” etiketleri zorunlu olup, finans alanında tavsiye veren etkileyicilerin ilgili düzenleyici kurum nezdinde kayıtlı olması gereklidir. |
|
KARŞILAŞTIRMALIHUKUK |
|||
|
Konu |
AB |
ABD |
ÇinveHindistan |
|
Yapay Zekâ ve Dijital Kopyalar |
AB'de Yapay Zekâ Tüzüğü29 m.50uyarınca,yapayzekâile üretilen veya manipüle edilmiş ses/görüntü/video içeriği sunan sağlayıcı ve dağıtıcılar, içeriğin yapay olarak üretildiğini açıkça etiketlemekle yükümlüdür. Fransa'nın 2023-451 sayılı Kanunu, dijital olarak değiştirilmiş görsellerde “modifiye edilmiş görsel” ibaresini; yapay zekâ ile üretilmiş yüz/vücutlarda ise “sanal görsel” ibaresini zorunlu kılmaktadır. Vefat etmiş kişilerin ise dijital kopyaları bakımından Fransa Medeni Kanun’u kişilik haklarına dayalı bir koruma sağlamaktadır. |
Federal düzeyde FTC Kanunu genel yanıltıcı reklam yasağı çerçevesinde uygulanmakta, eyalet düzeyinde ise Kaliforniya'nın 2024 tarihli AB 1836 Kanunu30, vefat etmiş kişilerin dijital ses/görüntü kopyalarının mirasçı izni olmadan ticari kullanımını yasaklamaktadır. |
Çin'de yapay zeka teknolojisi kullanılan içeriklerde görünür etiketleme zorunludur. Hindistan'da ise yapay zeka yoluyla yanıltıcı içerik yayılması yasaklanmıştır. |
SONUÇ VE ELEŞTİRİLERİMİZ
Değişiklik Yönetmeliği, dijital pazarlama pratikleri bakımından önemli bir boşluğu doldurmakla birlikte, 1 Ağustos 2026 tarihinden önce akdedilmiş sosyal medya etkileyicisi sözleşmeleri veya devam eden veya henüz başlamayan kampanyalar için herhangi bir geçiş süresi öngörmemektedir. Bu durum, yürürlük tarihi itibarıyla mevcut kampanyaların hukuka aykırı hâle gelmesi riskini doğurmaktadır
Yaptırım ve Kontrol Mekanizması Eksikliği
Değişiklik Yönetmeliği, hedefli reklamcılık, sahte değerlendirme, yapay zeka içeriği gibi büyük ölçüde algoritmik/teknik nitelikte ihlalleri yasaklamakla birlikte, bu ihlallerin tespiti için re'sen ve sistematik bir izleme/denetim mekanizması öngörmemektedir; mevcut uygulamada Reklam Kurulu esas olarak şikâyet üzerine harekete geçmektedir. Bu noktada AB'nin Dijital Hizmetler Tüzüğü31 modeli somut bir yol haritası sunabilecektir: DSA, her üye devlette bir Dijital Hizmet Koordinatörü atanmasını, büyük platformların yıllık bağımsız sistemik risk denetiminden geçmesini ve “güvenilir bildirimci” mekanizmasıyla ihlallerin proaktif olarak tespit edilmesini zorunlu kılmaktadır. Benzer şekilde Fransa'da DGCCRF, doğrudan denetim/inceleme yetkisiyle sahada re'sen kontrol yapabilmektedir. Türk hukukunda bu tür bir proaktif/teknik denetim yetkisinin veya kurumunun bulunmaması, Değişiklik Yönetmeliği'nin pratikteki caydırıcılığını zayıflatma riski taşımaktadır.
Yaş Beyanına Dayalı Belirsizlik
Yönetmelik, hedefli reklam yasağını tüketicinin çocuk olduğunun “bilindiği veya makul olarak bilinmesinin beklendiği” hâllere bağlamakta, ancak bir yaş doğrulama standardı veya mekanizması öngörmemektedir. Bir ebeveyn ya da kullanıcının platforma yaşını gerçeğe aykırı beyan etmesi hâlinde sorumluluğun kimde kalacağı belirsizdir.
İdari Yaptırımların Somut Olarak Belirlenmemiş Olması
Değişiklik Yönetmeliği, getirdiği yeni yükümlülüklerin ihlali hâlinde uygulanacak idari para cezası tutarlarını kendi içinde somutlaştırmamakta, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un genel yaptırım rejimine atıfla yetinmektedir. Bu durum, özellikle hedefli reklamcılık ve yapay zekâ şeffaflığı gibi yeni ve teknik ihlal türleri bakımından caydırıcılığın öngörülebilirliğini azaltmaktadır.
KVKK ile Koordinasyon Mekanizmasının Bulunmayışı
Hedefli reklamcılık ve profilleme başlığı büyük ölçüde KVKK'nın konusuna girmektedir; ancak Değişiklik Yönetmeliği ile Reklam Kurulu ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu arasında bilgi paylaşımı veya ortak inceleme öngören bir koordinasyon mekanizması bulunmamaktadır. Bu durum, aynı fiilin iki ayrı otorite nezdinde birbirinden bağımsız ve tutarsız şekilde değerlendirilmesi riskini doğurmaktadır.
Footnotes
1 DSA — Regulation (EU) 2022/2065, m. 28/2
2 GDPR — Regulation (EU) 2016/679, m. 8, m. 22.
3 COPPA — 15 U.S.C. §§ 6501-6506.
4 FTC, “Fortnite Video Game Maker Epic Games to Pay More Than Half a Billion Dollars...”, basın duyurusu, 19.12.2022.
5 个人信息保护法(PIPL), m. 28, m. 31.
6 Digital Personal Data Protection Act 2023, m. 9.
7 Directive 2006/114/EC.
8 Regulation (EC) No 1924/2006.
9 Dietary Supplement Health and Education Act (DSHEA), 1994.
10 Advertising Law of the People's Republic of China
11 The Food Safety and Standards (Advertising and Claims) Regulations, 2018
12 ASCI Code for Self-Regulation of Advertising Content in India
13 Directive 98/6/EC, m. 6a (Directive (EU) 2019/2161 — “Omnibus Direktifi” ile eklenmiştir).
14 FTC, Guides Against Deceptive Pricing, 16 CFR Part 233.
15 Price Law of the People's Republic of China.
16 State Administration for Market Regulation.
17 Guidelines for Prevention and Regulation of Dark Patterns, 2023.
18 Directive (EU) 2024/825 (“ECGT”), UCPD (2005/29/EC) Ek I'i güncellemektedir.
19 FTC, Green Guides, 16 CFR Part 260.
20 Law of the People's Republic of China on Protection of Consumer Rights and Interests
21 Anti-Unfair Competition Law of the People's Republic of China
22 Guidelines for Advertisements Making Environmental/Green Claims
23 Directive (EU) 2019/2161, UCPD (2005/29/EC)'ye eklenen hükümler.
24 FTC, Trade Regulation Rule on the Use of Consumer Reviews and Testimonials, 16 CFR Part 464 (2024).
25 E-Commerce Law of the People's Republic of China (2018, m. 17).
26 Bureau of Indian Standards, IS 19000:2022, "Online Consumer Reviews — Principles and Requirements for their Collection, Moderation and Publication
27 LOI n° 2023-451 du 9 juin 2023, m. 5.
28 FTC, Endorsement Guides, 16 CFR Part 255
29 AI Act — Regulation (EU) 2024/1689, m. 50.
30 California AB 1836 (2024); Cal. Civ. Code § 3344.1 (vefat etmiş kişiler); yaşayan kişiler için ayrıca Cal. Civ. Code § 3344.
31 DSA — Regulation (EU) 2022/2065, m. 28/2, m. 40 vd.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
