Son dönemde yatırım fonlarının kendi aralarında yaptıkları işlemler ile Borsa İstanbul’da işlem gören ve fiili dolaşımdaki pay oranı düşük olan şirketlerin paylarına yaptıkları yatırımlar sebebiyle piyasada oluşan yapısal risklerin giderilmesi amacıyla, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 28 Ağustos 2026 tarihli İlke Kararı ile Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’de kapsamlı değişiklikler yapmıştır. Değişiklikler; serbest fonların yatırım ve organizasyon esasları, repo ve para piyasası işlemleri, kamuyu aydınlatma yükümlülükleri ile portföy yönetim şirketlerinin operasyonel yükümlülükleri üzerinde yoğunlaşmakta olup ayrıca Rehber’e murabaha işlemleri, yurt içi organize para piyasası işlemleri ve fon katılma paylarının satış başlangıcına ilişkin yeni hükümler eklenmiştir.
- Serbest Fonlara İlişkin Rejimin Yeniden Yapılandırılması
Serbest fonların yatırım esnekliği korunmakla birlikte yoğunlaşma ve ilişkili taraf risklerini sınırlandırmaya yönelik yeni kurallar getirilmiştir. Buna göre, portföy değerinin %5’inden fazlasını oluşturan araçların toplamı portföyün %20’sini aşamayacak; yönetici ile bağlantılı kişi ve kuruluşlarca ihraç edilen araçlara ise %20’lik üst sınır uygulanacaktır. Ayrıca belirli ihraççı paylarında fiili dolaşım oranına dayalı yeni pozisyon limitleri öngörülmüştür.
Ayrıca, serbest fon ihraçlarına ilişkin yeni kurumsal kriterler belirlenmiştir. Bir portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu serbest fon sayısı istihdam edilen portföy yöneticisi sayısıyla ilişkilendirilmiş, yönetilen yıllık ortalama kolektif portföy büyüklüğünün %50’sinden fazlasının serbest fonlara ait olması halinde ise ilgili hesap dönemi sonunu takip eden en geç 20 iş günü içerisinde çıkarılmış sermayenin %10 oranında nakit olarak artırılması talebiyle SPK’ya başvuru yapılması zorunlu tutulmuştur. Yatırımcı sayısına ilişkin takip mekanizmaları oluşturulmuş olup eşik altı fonlar için dönüşüm, birleşme, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu’na (TEFAS) dahil olma veya tasfiye seçenekleri ile mevcut fonlara kademeli uyum süreci öngörülmüştür.
Bununla birlikte, serbest fonların likidite riski yönetimi kapsamında, katılma payı iade taleplerinin karşılanabilmesini teminen, fon birim pay değeri hesaplama sıklığı ve fona katılma payı iade esaslarının yeniden belirlenmesi amaçlı izahname değişikliklerinin, Fon Tebliği’nde öngörülen genel süre şartı aranmaksızın Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) ilan edilebilmesine imkân tanınmıştır. Söz konusu değişikliklere ilişkin duyuru metninin KAP’ta yayımlandığı gün SPK’ya yazılı bilgi verilmesi gerekmektedir. Özellikle son dönemde yatırımcıların iade taleplerini karşılamakta zorluk çeken yatırım fonları ve portföy yönetim şirketlerinin olduğu bilinmektedir. Bu düzenlemeyle iade süreçlerinde yatırımcıların menfaatlerinin korunması amaçlanmaktadır.
- Repo, Ters Repo ve Para Piyasası İşlemlerine İlişkin Yeni Kurallar
Borsa dışı repo ve ters repo işlemlerine ilişkin sözleşme, teminat, saklama, bildirim ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri ayrıntılı şekilde düzenlenmiş; merkezi takas ve merkezi karşı taraf uygulamalarının yaygınlaştırılması amaçlanmıştır. Böylelikle, yatırım fonlarının kendi aralarında yaptıkları repo ve ters repo işlemleri düzenlenerek Borsa İstanbul’da işlem gören menkul kıymetlerin daha güvenilir şekilde fiyatlanması sağlanacaktır. Unvanında “Para Piyasası” ve “Kısa Vadeli” ibareleri yer alan fonların portföylerinin en az %10’unun devlet iç borçlanma senetlerine ve/veya Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama Anonim Şirketi kira sertifikalarına yönlendirilmesi zorunluluğu getirilmiştir.
Ayrıca Rehber’e ilk kez “Yurt İçi Organize Para Piyasası İşlemleri ve Serbest Fonların Takasbank Para Piyasası İşlemleri” başlıklı yeni bir bölüm eklenerek bu işlemlere ilişkin limitler, teminat yapısı ve geçiş süreçleri belirlenmiştir.
- Murabaha İşlemlerine İlişkin Yeni Düzenleme
Yatırım fonlarının (serbest fonlar dahil) portföylerine murabaha ve ters murabaha işlemlerinin dahil edilebilmesine ilişkin esaslar düzenlenerek katılım finans esaslarına dayalı alternatif yatırım ve finansman yöntemleri fon mevzuatı kapsamında açıkça tanımlanmıştır.
- Portföy Yönetim Şirketlerine Yönelik Yeni Organizasyonel Yükümlülükler
Her fon için en az iki portföy yöneticisi görevlendirilmesi öngörülmüş, bir portföy yöneticisinin yöneteceği fon sayısına sınırlama getirilmiş ve risk yönetimi ile portföy yönetimi arasında daha güçlü koordinasyon tesis edilmesi amaçlanmıştır. Serbest fon sayısının portföy yönetim şirketlerinde istihdam edilen portföy yöneticisi sayısıyla ilişkilendirilmesine yönelik bir düzenleme de kabul edilmiştir.
- TEFAS ve Kamuyu Aydınlatma Yükümlülüklerinde Değişiklikler
Belirli oranların üzerinde fon katılma payına sahip yatırımcılara ilişkin bilgilerin KAP üzerinden duyurulması öngörülmüş; TEFAS’ta işlem gören serbest fonlara ilişkin yatırımcı bilgi formu, portföy dağılım raporu ve izahname değişikliklerinin kamuya açıklanmasına yönelik yeni yükümlülükler getirilmiştir. Bu kapsamda, TEFAS’ta işlem gören serbest fonların içtüzük ve izahname değişikliklerinin yürürlüğe giriş tarihinden en az 30 gün önce KAP’ta ilan edilmesi zorunlu tutulmuş; maruz kalınan risklere ilişkin limit aşımlarının ise kurucunun ilgili yönetim kurulu kararı tarihinde KAP’ta açıklanması öngörülmüştür. Ayrıca, bu fonlara yönelik promosyon kampanyalarında SPK tarafından onaylanmış duyuru metninin promosyona başlanmadan önce KAP’ta ilan edilmesi zorunluluğu getirilmiştir.
- Fon Kuruluşu ve Katılma Paylarının Satış Sürecine İlişkin Yenilikler
Fon katılma payı ihracında üst limit belirlenmesine ilişkin esaslar yeniden düzenlenmiş, ilk kez satışa başlama süresine sınır getirilmiştir. SPK tarafından onaylanan izahnamenin tebellüğünden itibaren 60 gün içinde satışa başlanmaması halinde izahname onayı geçersiz sayılacak ve fon resen tasfiye edilebilecektir.
- Yatırım Fonlarının Ortaklık Payları ile İlgili İşlemlerine Yönelik Yeni Sınırlamalar
Unvanında “özel” ibaresi yer alan fonlar, serbest şemsiye fona bağlı fonlar, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının borsada özel emir veya Toptan Satışlar Pazarı yoluyla ortaklık payı edinmesi yasaklanmıştır. Diğer yatırım fonları ise halka açık bir ortaklığın paylarının tek işlemde en fazla %1’ini, on iki aylık dönemde toplamda en fazla %3’ünü bu yollarla edinebilecektir. Ayrıca, pay satış bilgi formu düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlenmiştir.
© Kolcuoğlu Demirkan Koçaklı Attorneys at Law 2020
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
