- in United Kingdom
- with readers working within the Oil & Gas industries
- within Litigation, Mediation & Arbitration, Government and Public Sector topic(s)
31.01.2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete'de Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik ("Yetiştiricilik Yönetmeliği") ile Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik ("Ürün Yönetmeliği") yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda, 29.09.2016 tarihli Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik ile 13.09.2024 tarihli İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
Söz konusu düzenlemelerle, Türkiye'de kenevirin yetiştirilmesi, hasadı, nakli ve kontrolü ile kenevirden elde edilen ürünlerin üretimi ve piyasaya arzına ilişkin çerçeve yeniden belirlenmiştir.
Yetiştiricilik Yönetmeliği; lif, tohum ve sap üretiminin yanı sıra tıbbi ürünler, sağlık ürünleri ve uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım/destek ürünleri için çiçek ve yaprak üretimini; ekimden hasada kadar izlenebilirlik ve güvenlik esasları çerçevesinde düzenler. Ürün Yönetmeliği ise kenevirden elde edilen ürünlerin işlenmesi, ruhsatlandırılması, takip sistemlerine kaydı, ihracatı ve satışına ilişkin usul ve esasları belirler.
Bu ikili yapı ile bir yandan izinli üretim süreçleri standartlaştırılırken, diğer yandan kenevirin amacı dışında kullanımını engellemeye yönelik kontrol ve yaptırım mekanizmaları güçlendirilmiştir.
- Lif – Tohum – Sap Üretimi
Lif, tohum ve sap üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği yalnızca Yetiştiricilik Yönetmeliği'nde sayılan illerde yapılabilir. Bununla birlikte Tarım ve Orman Bakanlığı ("Bakanlık"), ihtiyaç halinde yeni yetiştiricilik illeri belirleyebilir.
Yetiştiricilik yapmak isteyenler her yıl 1 Ocak–1 Nisan tarihleri arasında üretimin yapılacağı yerin en büyük mülki idare amirliğine başvurur. Başvuru dosyasında; başvuru sahibinin adli sicil uygunluğunu gösteren belgeler, ilgili yıla ait Çiftçi Kayıt Sistemi ("ÇKS") belgesi, yetiştiricilik alanına ilişkin ada/parsel bilgileri ve kullanılacak tohumluğun sertifikası yer alır.
Başvurular il/ilçe müdürlüğü tarafından arazi uygunluğu, tohumluk özellikleri ve başvuru sahibinin adli durumu bakımından incelenir. Uygun bulunan başvurular için mülki idare amirinin onayı ile yalnızca bir üretim dönemini kapsayan yetiştiricilik izin belgesi düzenlenir. İzin belgesi kolluk birimlerine bildirilir.
Bu üretim hattında kota sistemi uygulanmaz; ancak izin belgesinde belirtilen alan ve amaç dışına çıkılması halinde idari ve adli yaptırımlar söz konusu olur.
- Tıbbi ve Sağlık Amaçlı Üretim
Tıbbi ürünler ve sağlık ürünleri üretimi amacıyla kenevir yetiştiriciliği, lif–tohum–sap üretimine kıyasla daha sınırlı ve yüksek güvenlikli bir model çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu kapsamda üretim yalnızca Toprak Mahsulleri Ofisi ("TMO") Genel Müdürlüğü Afyon Alkaloidleri Fabrikası sahası, organize tarım bölgeleri veya Sağlık Bakanlığı tarafından üretim yeri izni verilmiş tesislerin bulunduğu il sınırları içerisinde gerçekleştirilebilir.
Başvurular kural olarak her yıl 1 Ocak–1 Nisan tarihleri arasında TMO'ya yapılır. Ancak 2026 yılı için bu süre uygulanmayacak olup başvuru tarihleri TMO tarafından ayrıca belirlenecektir.
Başvuru dosyasında; Yetiştiricilik Yönetmeliği ekine uygun başvuru formu, temsil belgeleri, adli uygunluk belgeleri, üretici ile yapılan sözleşme (gerektiğinde), Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu ("TİTCK") üretim yeri izin belgesi ile yetiştiriciliğe ilişkin proje ve yer bilgileri yer alır.
TMO tarafından ön inceleme yapılan başvurular Kota Tahsis Komisyonu'na sunulur. Komisyon; kamu düzeni, arz-talep dengesi, teknik yeterlilik ve proje uygunluğu gibi kriterleri değerlendirerek kota tahsisine karar verir. Kota tahsisi yapılması halinde Bakanlıkça yetiştiricilik izin belgesi düzenlenir. İzin belgesinin alınması ve TMO ile yetiştiricilik sözleşmesinin imzalanmasının ardından üretime başlanabilir.
Bu üretim hattı hem kota sistemine hem de yüksek güvenlik ve denetim yükümlülüklerine tabidir.
- Kişisel Bakım ve Destek Amaçlı Üretim
Kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri üretimine yönelik kenevir yetiştiriciliği bakımından süreç, tıbbi ve sağlık amaçlı üretim modeliyle paralel şekilde düzenlenmiştir.
Başvurular her yıl 1 Ocak – 1 Nisan tarihleri arasında TMO'ya yapılır. Ancak 2026 yılı için bu süre uygulanmayacak olup başvuru tarihleri TMO tarafından ayrıca belirlenecektir.
Başvuru dosyasında; başvuru formu, temsil belgeleri, adli uygunluk belgeleri, üretici ile yapılan sözleşme (gerektiğinde), TİTCK üretim yeri izin belgesi ile yetiştiricilik alanı ve projeye ilişkin belgeler yer alır. Yetiştiriciliğin niteliğine göre ÇKS veya Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi kayıtları dosyaya eklenir.
TMO tarafından uygun bulunan başvurular Kota Tahsis Komisyonu'na iletilir. Komisyonun kota tahsisi yapması halinde Bakanlıkça yetiştiricilik izin belgesi düzenlenir. İzin belgesinin alınmasının ardından, üretim yeri izin belgesi ibraz edilerek fiilen üretime başlanabilir.
Bu üretim hattı da kota uygulamasına tabidir; ancak tıbbi üretime kıyasla güvenlik gereklilikleri daha esnek olabilir (açık alan üretimine belirli şartlarla izin verilebilmektedir).
- Bilimsel Araştırma Amaçlı Üretim
Bilimsel araştırma amaçlı kenevir yetiştiriciliği yalnızca üniversiteler, Bakanlığa bağlı araştırma enstitüleri ve Bakanlık tarafından araştırma izni verilmiş kuruluşlar tarafından yürütülebilir.
Başvurular Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü'ne ("TAGEM") yapılır. Başvuru dosyasında proje dokümanı, araştırma ekibine ilişkin bilgiler ve adli uygunluk taahhütleri yer alır. Uygun bulunan projeler ilgili valiliklere bildirilir ve Teknik Ekip tarafından kontrol edilir.
Bilimsel araştırma amaçlı yetiştiricilik yalnızca başvuru sahibine ait arazilerde yapılabilir. Bu kapsamda üretilen kenevir ürünleri yalnızca izin verilen araştırmada kullanılabilir ve ticarete konu edilemez. Araştırma projeleri için belirlenen uygulama süresi en fazla beş (5) yıl olup, ihtiyaç halinde proje süresi TAGEM onayıyla uzatılabilir.
Bilimsel araştırma izin belgesinin iptali hâlinde elde edilen kenevir ürünleri 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun ("2313 sayılı Kanun") hükümlerine uygun şekilde imha edilir.
- Yetiştiricilerin Sorumlulukları
Yetiştiriciler, kenevir üretiminin ekimden hasada, nakilden imhaya kadar tüm aşamalarını Yetiştiricilik Yönetmeliği hükümlerine uygun şekilde yürütmekle yükümlüdür. Temel ilke, üretimin izin belgesinde belirtilen amaç, alan ve sınırlar içinde gerçekleştirilmesi ve amacı dışında kullanımın önlenmesidir.
Lif–tohum–sap üretiminde yükümlülükler ağırlıklı olarak üretimin izinli alanla sınırlı yürütülmesi, denetimlere açık olunması ve hasat sonrası kullanılmayacak bitki kısımlarının resmi gözetim altında imhası üzerine kuruludur.
Çiçek ve yaprak üretimi ise kanabinoid içeriği nedeniyle daha sıkı bir güvenlik ve izlenebilirlik rejimine tabidir. Bu kapsamda üretim; yüksek güvenlik tedbirleri altında yürütülmekte, hasat ve nakil işlemleri resmi heyet gözetiminde gerçekleştirilmekte ve tüm süreç kayıt altına alınmaktadır. Personel bildirimi, sevkiyat güvenliği ve resmi denetimlere uyum bu üretim hattında kritik yükümlülükler arasındadır.
Yetiştiricilik Yönetmeliği hükümlerine aykırılık hâlinde yetiştiricilik izin belgesinin iptali ve ilgili mevzuat uyarınca idari ve/veya adli yaptırımlar gündeme gelebilir.
- Yetiştiricilik İzninin İptali
Kenevir yetiştiriciliği izin belgesi, Yetiştiricilik Yönetmeliği'nde öngörülen yükümlülüklere aykırılık hâlinde yetkili idari makamlar tarafından iptal edilebilir. İptal rejimi; hem lif–tohum–sap üretimi hem de tıbbi, sağlık, kişisel bakım ve destek ürünleri amaçlı üretim bakımından uygulanır.
İzin belgesinin iptali özellikle;
- Tahsis edilen kota ve ekim alanı sınırlarının aşılması,
- Üretimin izin belgesinde belirtilen amaç dışına çıkması,
- Güvenlik, denetim ve izlenebilirlik yükümlülüklerine aykırılık,
- Tıbbi ve sağlık amaçlı üretimde TMO ile sözleşme sürecine uyulmaması veya üretimden vazgeçilmesi
gibi hâllerde gündeme gelir.
İzin belgesinin iptali halinde, yetiştirilen kenevir bitkisinin tüm kısımları 2313 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda imha edilir ve ayrıca somut olayın niteliğine göre idari yaptırımlar ve ceza hukuku sorumluluğu da söz konusu olabilir.
- Kenevirden Elde Edilen Ürünlerde Ruhsatlandırılma ve Piyasa Rejimi
Kenevirden elde edilen tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünlerinin işlenmesi, ruhsatlandırılması, izlenmesi ve piyasaya arzına ilişkin usul ve esaslar Ürün Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile yetiştiricilik aşamasından farklı olarak ürün safhası tamamen Sağlık Bakanlığı ve TİTCK denetimine bırakılmıştır.
- Ürünlerin Piyasaya Arzı
Kenevirden elde edilen ürünlerin piyasaya arzında ürün gruplarına göre farklı idari rejimler uygulanmaktadır. Buna göre;
- Kenevirden elde edilen sağlık ve destek ürünleri TİTCK tarafından ruhsatlandırılmadıkça piyasaya sunulamaz.
- Tıbbi ürünler (beşerî tıbbi ürün/ilaç), beşerî tıbbi ürün mevzuatına tabidir ve TİTCK tarafından ruhsatlandırılmadan piyasaya arz edilemez.
- Kişisel bakım ürünleri (kozmetik) bakımından ise ayrı bir ruhsat mekanizması öngörülmemiştir; ancak kozmetik mevzuatı uyarınca TİTCK'nın ulusal elektronik veri tabanına bildirim yapılmadan ürün piyasaya arz edilemez.
- Ruhsatlandırma Süreci
Ruhsat başvurusu, ürünün içerik, üretim yöntemi, kalite, güvenlilik ve analiz verileriyle birlikte TİTCK'ya sunulmasıyla başlar. Kurum başvuruyu iki aşamalı olarak inceler:
- Şekli inceleme: Dosyanın usule uygun ve eksiksiz olup olmadığı değerlendirilir. Eksiklik bulunması hâlinde başvuru sahibine süre verilir; eksikliklerin giderilmemesi başvurunun usulden reddi sonucunu doğurur.
- Esas inceleme: Ürünün kalite, güvenlilik, formülasyonu ve beyan edilen sağlık etkileri bilimsel ve teknik açıdan değerlendirilir. TİTCK gerekli görürse ek bilgi talep edebilir veya laboratuvar incelemesi yapabilir.
Uygun bulunan ürünler ruhsatlandırılır; gerekli şartları karşılamayan başvurular ise gerekçeli olarak reddedilir.
Ruhsat başvurusunda bulunan kişi veya şirketin Türkiye'de yerleşik olması, belirli mesleki yeterlilik şartlarını taşıması ve Ürün Yönetmeliğinde belirtilen suç tipleri bakımından engel hâlinin bulunmaması gerekmektedir. Bu şartların sağlanıp sağlanmadığı TİTCK tarafından araştırılır.
- Ruhsatın Askıya Alınması ve İptali
Ruhsat, ürünün güvenlilik veya kalite kriterlerini karşılamadığının tespiti, ruhsata esas formülden sapma, üretim ve kontrol süreçlerinde mevzuata aykırılık veya TİTCK tarafından talep edilen bilgi ve belgelerin sunulmaması gibi hâllerde askıya alınabilir. Ayrıca ürünün ruhsatlandırıldıktan sonra belirli süre içinde piyasaya arz edilmemesi veya piyasada fiilen bulunmaması da askıya alma veya iptal sonucunu doğurabilir.
Askıya alınan ürünler TİTCK tarafından aksi yönde karar verilmedikçe piyasaya arz edilemez. Askıya alma nedenlerinin giderilmemesi hâlinde ruhsat iptal edilebilir.
Ruhsatın devri ise Ürün Yönetmeliği'nde öngörülen şartlara tabidir ve TİTCK onayına bağlıdır.
- Ruhsat Sonrası Denetim ve Gözetim
Ruhsatlandırma, denetimin sona erdiği anlamına gelmez. Ruhsatlandıktan sonra piyasaya sunulan tüm ürünler, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında sürekli gözetim ve denetime tabidir. TİTCK; ürün kalitesini, güvenlilik profilini, takip sistemi kayıtlarını ve stok hareketlerini izleyebilir.
Kenevir kaynaklı ürünlere ilişkin üretim, stok ve ihracat verileri ayrıca uluslararası yükümlülükler kapsamında raporlanmaktadır.
Satış kanalları bakımından da sınırlamalar mevcuttur. Tıbbi ve sağlık ürünleri kural olarak eczane kanalıyla ve ilgili mevzuata uygun şekilde temin edilebilir; reçete zorunluluğu bulunan ürünler reçetesiz olarak satışa sunulamaz.
Yürürlük Tarihi
Yetiştiricilik Yönetmeliği ile Ürün Yönetmeliği Resmi Gazete'de yayımlandıkları tarih itibariyle yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemelerle birlikte kenevirin ekimden nihai ürünün piyasaya arzına kadar uzanan süreci iki ayrı idari eksen altında yapılandırılmıştır.
Bakanlık, kenevir bitkisinin yetiştiricilik aşamasına ilişkin izin, kontrol, ekim, hasat, nakil ve imha süreçlerinden sorumludur. Sağlık Bakanlığı ve TİTCK ise kenevirden elde edilen bileşenlerin ürüne dönüştürülmesi, ruhsatlandırılması, kalite ve güvenlilik denetimi ile piyasaya arz sonrası gözetim ve denetim faaliyetlerini yürütmektedir.
Bu çift katmanlı yapı ile üretim ve ürün aşamaları birbirinden ayrılmış; hem tarımsal hem de halk sağlığı boyutu bakımından kontrollü ve izlenebilir bir sistem oluşturulmuştur.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
