Gemi̇leri̇n Gemi̇adamlari İle Donatilmasina İli̇şki̇n Yönerge Taslaği Hakkinda Bi̇lgi̇ Notu

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün 19.01.2026 tarih ve 3351728 sayılı yazısı uyarınca, Denizcilik Genel Müdürlüğünce hazırlanmış olan "Gemilerin Gemiadamları ile Donatılmasına İlişkin Yönerge Taslağı"na ("Taslak Yönerge") ilişkin değerlendirme ve görüşlerimizi işbu bilgi notunda bilgilerinize sunarız.

Taslak Yönerge; uluslararası denizcilik mevzuatıyla uyumu güçlendiren, operasyonel maliyetleri azaltmayı hedefleyen, dijitalleşme ve uygulamada esneklik sağlayan kapsamlı bir düzenleme niteliği taşımaktadır. Düzenleme; güncel ulusal mevzuat ile Türkiye'nin taraf olduğu başta Denizde Can Güvenliği Uluslararası Sözleşmesi (SOLAS), Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları Uluslararası Sözleşmesi (STCW) ve Denizcilik Çalışma Sözleşmesi (MLC 2006) olmak üzere temel uluslararası sözleşmelerle uyumun güçlendirilmesi ve uygulama birliğinin sağlanması amacıyla hazırlanmış olup, genel çerçevesi itibarıyla olumlu ve yerinde bir düzenleme olduğu görülmektedir.

Kapsam Maddesinin Netleştirilmesi

Taslak Yönerge'de kapsam maddesi yeniden düzenlenmiş ve "herhangi bir Türk gemi sicilinde kayıtlı olsun olmasın" şeklindeki kayıt statüsüne ilişkin belirsiz ifade çıkarılarak yerine Türk Gemi Sicili ve Bağlama Kütüğü'nde kayıtlı Türk bayraklı gemiler ibaresi getirilmiştir. Böylece Taslak Yönerge'nin hangi gemilere uygulanacağı açıkça belirlenmiş ve uygulamadaki tereddütler giderilmiştir.

Tanımlar Maddesi Eklenerek Detaylandırılmıştır

Uygulama birliğini sağlamak amacıyla Taslak Yönerge'ye kapsamlı bir "Tanımlar" maddesi eklenmiş olması olumlu karşılanmaktadır. Tanımların detaylandırılması ve özellikle STCW hükümlerine açık şekilde atıf yapılması, tayfa sınıflandırmaları ile vardiya yeterliklerinin belirlenmesinde uygulamada yeknesaklık sağlayacak niteliktedir.

Tayfa gruplarının STCW II/4, II/5 ve III/4, III/5 yeterliklerine göre net biçimde ayrılması; zabit, tayfa ve yardımcı personel gibi kavramların açıkça tanımlanması; ayrıca gros tonilato, yakın kıyısal sefer ve yürütme gücü gibi teknik kavramların somut olarak belirtilmesi, hem idarenin hem sektörün uygulamasında belirliliği artıran yerinde bir düzenlemedir.

Ayrıca, tanımlar maddesinde yer almayan terimlerde ilgili ulusal mevzuat ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere atıf yapılması, yorum birliğini desteklemektedir.

Gemiadamı Donatımında Esneklik ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'ne Tanınan Takdir Yetkisi

Taslak Yönerge ile birlikte gemiadamı donatımına ilişkin eski düzenleme baştan aşağı yenilenmiş; dağınık, tekrar içeren ve uygulamada yoruma açık hükümler daha sistematik, maddelendirilmiş ve kapsamlı bir yapıya kavuşturulmuştur.

• Periyodik olarak insansız makine dairesi özelliğinin tespitinin artık yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yapılacağının belirtilmesi teknik açıdan yerinde bir düzenlemedir.
• Yabancı limanlarda personel eksikliği hallerinde seferin "ilk Türk limanı" yerine "ilk veya en uygun limanda" tamamlanabileceğine ilişkin değişiklik, özellikle uluslararası sefer yapan gemiler bakımından operasyonel kolaylık sağlayan önemli bir revizyondur.
• Yerel trafikte çalışan gemilere yönelik kaptan ve başmühendis/başmakinist yeterlik koşullarının ilgili yönetmeliklere açık atıf yapılarak düzenlenmesi hukuki uyumu güçlendirmiş; ayrıca asgari donatımın sağlanmasının işletmenin sorumluluğu olduğu madde düzeyinde açıkça hüküm altına alınmıştır.
• Özel yatlar, alternatif enerji ile çalışan gemiler, ticari faaliyette bulunmayan yolcu gemileri ve açık deniz faaliyet destek gemilerine yönelik yeni donatım hükümlerinin eklenmesi ile düzenlemenin kapsamı sektördeki teknolojik ve yapısal dönüşümle uyumlu olarak genişletilmiştir.

Bunun yanında, gemi tipi, sefer bölgesi, teknik donanım ve operasyonel koşullar dikkate alınarak gemiadamı sayısı ve yeterliklerinde indirime gidilebilmesine ilişkin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'ne tanınan takdir yetkisi korunmuş ve madde kapsamında daha sistematik bir çerçeveye oturtulmuştur. Ancak bu yetkinin keyfi uygulamalara yol açmaması adına, kriterlerin objektif biçimde belirlenmesi, başvuru–değerlendirme süreçlerinin açık şekilde tanımlanması, mümkünse ikincil düzenlemelerle desteklenmesi ve kararlara karşı itiraz mekanizmasının öngörülmesi, hukuki öngörülebilirlik ve uygulama birliği bakımından faydalı olacaktır.

Gemiadamı Listelerinin Beyanı ve Denetimi ve Dijital Sisteme Geçiş

Taslak Yönerge'de tamamen yeniden düzenlenmiş ve önceki düzenlemede yer alan fiziki onay zorunluluğu kaldırılarak süreç dijital beyan esasına göre modernize edilmiştir. Eski düzenlemede kaptanın gemiadamları listesini liman başkanlığına fiziken ibraz ederek onaylatması zorunluyken, Taslak Yönerge ile Limanlar Yönetmeliği kapsamında Liman Yönetim Bilgi Sistemi (LYBS) üzerinden elektronik beyan yapılabilmesi mümkün hale getirilmiştir. Bu değişiklik, gemiadamı listelerinin ve yeterlik belgelerinin "Gemiadamı Donatımında Asgari Emniyet Belgesi" ile uyumunun denetimlerde LYBS üzerinden doğrulanmasına imkan tanımakta; böylece bürokrasiyi azaltan, işlemleri hızlandıran ve denetim etkinliğini artıran önemli bir modernizasyon niteliği taşımaktadır.

Geçiş Süreci

Taslak Yönerge ile uyumsuz olan "Gemiadamı Donatımında Asgari Emniyet Belgeleri" için öngörülen 6 aylık uyum süresi, sektörün yeni düzenlemelere adapte olabilmesi açısından makul ve yerinde kademeli bir geçiş imkanı sunmaktadır.

Kritik Risk Alanları ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Emniyet Endişeleri bakımından; Taslak Yönerge ile 15.000 GT üzeri yük gemilerinde vardiya zabiti sayısının 2'den 1'e düşürülmesi planlanmaktadır. Özellikle İstanbul ve Çanakkale Boğazları gibi yoğun trafik ve yüksek seyir riski içeren bölgelerde seyir emniyetine yönelik ilave riskler doğurabilecek bir düzenleme olarak değerlendirilebilecektir.

• Küçük Gemilerde Asgari Personel sayısı bakımından; 18 GT altı balıkçı gemilerinde tek personel ile seyre izin verilmesi, acil durum müdahalesi, can güvenliği ve iş sağlığı–güvenliği bakımından yetersizlik riski taşıyabilecek olup özellikle tek kişinin hem seyir hem operasyon hem de acil durum yükümlülüklerini aynı anda yerine getirmesi pratikte mümkün olmayabileceğinden, düzenlemenin bu açıdan yeniden değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

• İnsansız Makine Dairesi Düzenlemesi bakımından; insansız makine dairesi özelliğinin "yetkilendirilmiş kuruluşlar" tarafından belgelendirilmesi öngörülmekle birlikte, bu belgelendirmenin kriterleri, prosedürü ve denetim mekanizmasına Taslak Yönerge'de yer verilmemiştir. Bu eksiklik, uygulamada belirsizlik yaratabilecek olup; teknik gerekliliklerin, sertifikasyon ölçütlerinin ve denetim süreçlerinin ikincil düzenlemelerle netleştirilmesi uygun olacaktır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.