Dijital Yazı Tiplerinin Telif, Tasarım ve Haksız Rekabet Hükümleri Bakımından Korunması

Ticari hayattaki dijitalleşme ile birlikte dijital yazı tipleri, artık yalnızca bir tasarım unsuru olmaktan çıkmıştır. Dijital yazı tipleri, marka kimliği ve ticari iletişimin bir parçası haline de gelmiştir. Özgün dijital yazı tipleri, https://gun.av.tr/tr/goruslerimiz/guncel-yazilar/dijital-yazi-tiplerinin-telif-ve-tasarim-hukuku-bakimindan-korunmasi linkinde yer alan yazımızda da belirtildiği üzere telif ve tasarım hukuku korumasından da yararlanabilmektedir. Telif ve tasarım hukuku korumasının yanı sıra dijital yazı tiplerinin haksız rekabet hukuku çerçevesinde de korunması mümkündür. Bu noktada Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) madde 54 ve devamı hükümleri, dijital yazı tipleri bakımından da koruma alanı sunmaktadır. Bu yazıda bu koruma alanına değinilmiştir.

Önceki yazımızda dijital yazı tiplerinin telif hakkı ile korunabilmesinin eser sahibinin hususiyetinin ve özgünlüğünü barındırabilmesi halinde mümkün olduğunu belirtmiştik. Aynı zamanda dijital yazı tiplerini oluşturan kod bloklarının bilgisayar programı niteliğinde değerlendirilebileceğini ve Fikri ve Sanat Eserleri Kanunu (“FSEK”) madde 2 kapsamında ilim ve edebiyat eseri ve FSEK madde 4 kapsamında kaligrafi eser olarak telif hakkı korumasından yararlanabileceği belirtilmiştir. Günümüzde halen yazı tiplerinin korunması ile ilgili herhangi bir yargı kararı bulunmasa da Amerika Birleşik Devletleri (Adobe Systems Inc. v. Southern Software Inc.¹) ve Çin mahkemelerinde (Founder Electronics Co Ltd v. Blizzard Entertainment²) dijital yazı tiplerinin telif hakkı kapsamında korunabileceğini belirten yargı kararları mevcuttur. Detaylı açıklamalar https://gun.av.tr/tr/goruslerimiz/guncel-yazilar/dijital-yazi-tiplerinin-telif-ve-tasarim-hukuku-bakimindan-korunmasi linkinde yer alan yazımızda yer almaktadır.

Telif hakkı korumasının yanı sıra tasarım hukuku kapsamında da dijital yazı tiplerinin korunması gerektiğine ilişkin açıklamalarımız önceki yazımızda yer almaktadır. Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) madde 55/2 kapsamında grafik tasarım teknikleri kullanılarak okunaklı ve dikkat çekici biçime getirmek için kullanılan yazı karakterleri de yeni ve ayırt edici ise tasarım hukuku kapsamında korunabilecektir.

Telif ve tasarım hukuku korumalarına rağmen yazı tiplerinin eser niteliğinde değerlendirilmediği durumlarda veya bu korumaları destekleyici nitelikte haksız rekabet hükümleri dijital yazı tiplerinin korunmasında tamamlayıcı bir rol oynamaktadır.

Dijital Yazı Tiplerinin Haksız Rekabet Bakımından Korunması

TTK madde 54 uyarınca haksız rekabet, rakipler arasında veya tedarikçi–müşteri ilişkilerinde dürüstlük kuralına aykırı davranışları ifade eder. TTK, haksız rekabeti yalnızca belirli hakların ihlaliyle sınırlı tutmamış; dürüst ve bozulmamış rekabet düzeninin korunmasını esas almıştır. Bu yönüyle haksız rekabet hükümleri, fikrî mülkiyet korumasının bulunmadığı veya yetersiz kaldığı durumlarda önemli bir hukuki dayanak teşkil etmektedir. Aynı zamanda TTK m. 54/1’de yer alan “Haksız rekabete ilişkin bu Kısım hükümlerinin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır.” düzenlemesinde “katılanlar” gibi son derece geniş bir kavramın tercih edilmiş olması, haksız rekabet kurallarının yalnızca rakipler arasındaki ilişkilerle sınırlandırılmasını engellemiştir. Bu kapsamda kanun koyucu, haksız rekabet hukukunun koruma alanını genişleterek yalnızca rakipleri değil; rekabet hukukunun klasik üçlüsü olarak kabul edilen ekonomi, tüketici ve kamu dâhil olmak üzere rekabet sürecine katılan tüm menfaat gruplarını koruma altına almayı amaçlamıştır. Bu kapsamda da dijital yazı tiplerinin bir işletmenin ticari ürünü olması halinde yazı tipini izinsiz kullanan işletmenin bu haksız kullanımı, haksız rekabet hükümleri kapsamında da engellenebilmektedir.

Haksız rekabetten söz edilebilmesi için üç şartın gerçekleşmesi gerekmektedir:

1. Rekabetin iktisadi alana ilişkin olması, gelir elde etme gayesiyle hareket edilmesi,
2. Haksız rekabet oluşturduğu iddia edilen fiilin iyi niyet kurallarına aykırı olması,
3. Haksız rekabet oluşturduğu iddia edilen fiilin ekonomik zarara yol açması.

Dijital yazı tipleri bağlamında haksız rekabet özellikle TTK madde 55/1-c kapsamında bir tasarım süreci sonucunda geliştirilen özgün bir yazı tipinin, izinsiz kullanılması başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma olarak karşımıza çıkabilir. Zira hakkı olmadığı halde başka bir kişiye ait yazı tipinin kullanılmasının hukuka ve ticari teamüle aykırı olduğu açıktır.

Dolayısıyla, dijital yazı tiplerinin modern ticari hayatta yalnızca estetik bir unsur değil, işletmelerin ekonomik değer yaratan iş ürünlerinden biri olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle dijital yazı tiplerinin korunması, telif ve tasarım hukuku hükümleriyle sınırlı tutulmamalı; bu korumaların yetersiz kaldığı veya uygulanamadığı durumlarda haksız rekabet hükümlerine başvurmak suretiyle haksız rekabet hükümlerinden de yararlanılmalıdır. Öyle ki, TTK m. 54 ve devamı hükümleri, “dürüst ve bozulmamış rekabet” ilkesini merkeze alarak, dijital yazı tiplerinin izinsiz ve ticari teamüle aykırı kullanımını da kapsayacak geniş bir koruma alanı sağlamaktadır. Özellikle özgün bir tasarım sürecinin ürünü olan yazı tiplerinin yetkisiz şekilde kullanılması, iş ürünlerinden haksız yararlanma teşkil edebilecek ve böylelikle haksız rekabet müeyyidelerine konu olabilecektir. Bu çerçevede, dijital yazı tiplerinin korunmasında çok katmanlı bir yaklaşım benimsenmesi; telif, tasarım ve haksız rekabet hükümlerinin birlikte ve tamamlayıcı biçimde değerlendirilmesi, hem hak sahiplerinin menfaatlerinin hem de adil rekabet düzeninin korunması bakımından önem arz etmektedir.

Footnotes

1. Adobe Sys., Inc. v. Southern Software Inc, C95-20710, 1998.

2. https://www.managingip.com/article/2a5bxi588dmdrizkngwlc/how-to-protect-typefaces-and-fonts

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.