Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı: 2023/5)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sayı: 2026/11) (“Değişiklik Tebliği”), 1 Ağustos 2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Değişiklik Tebliği ile firmalara sağlanan %2 oranındaki döviz dönüşüm desteği korunurken, destekten yararlanma şartları, satış ve destek üst limitleri, inceleme usulleri ile gerçeğe aykırı beyan ve usulsüz kullanıma ilişkin yaptırımlar kapsamlı biçimde yeniden düzenlenmiştir.

Aşağıda Değişiklik Tebliği ile getirilen başlıca düzenlemeler, firmalar ve aracı bankalar bakımından dikkate alınarak özetlenmiştir.

Döviz Dönüşüm Desteğinin Şartları

Firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini aracı banka vasıtasıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na (“TCMB”) satmaları sırasında talepte bulunmaları ve TCMB tarafından belirlenecek döviz pozisyonu oranını aşmamaları kaydıyla, dönüşüm kuru üzerinden Türk lirasına çevrilen tutarın %2’si oranında döviz dönüşüm desteği ödenmeye devam edilecektir.

Dönüşüm kuru, dövizin TCMB’ye satıldığı gün TCMB tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre ilan edilen döviz alış kuru olarak tanımlanmıştır. Satılan dövizin yurt dışı kaynaklı olduğunun tespiti aracı banka tarafından yapılacak; firmalar ise destekten yararlanmadan önce döviz pozisyonu oranlarının belirlenen sınırı aşmadığını aracı bankaya tevsik edecektir.

TCMB’ye satılan dövizlerin hiçbir şekilde iade edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle destek talebinin daha sonra reddedilmesi veya firmanın gerekli bilgi ve belgeleri sunmaması, gerçekleştirilmiş döviz satışının geri alınmasına imkân vermeyecektir.

Satış ve Destek Tutarlarına İlişkin Üst Limitler

TCMB, firmaların destek kapsamında satabilecekleri döviz tutarlarına veya alabilecekleri destek tutarlarına üst limit getirebilecektir. Döviz satışına ilişkin üst limitler; firma kârlılığı ile işgücü maliyetinden oluşan katma değer tutarları dikkate alınarak TCMB’nin belirleyeceği yöntemle hesaplanacaktır.

Belirlenen üst limitleri aşan firmaların döviz dönüşüm desteği talepleri karşılanmayacaktır. Dolayısıyla firmaların yalnızca döviz pozisyon oranını değil, TCMB’nin uygulama talimatlarıyla belirleyeceği firma bazlı limitleri de başvuru öncesinde kontrol etmeleri gerekecektir.

Aracılı İhracatta Tedarikçi Firma Lehine Destek

Aracılı ihracat sözleşmeleri kapsamında Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve diğer aracı ihracatçılar tarafından yurda getirilen dövizler, bu firmalara ürün tedarik eden firmalar adına satılabilecektir.

Bu durumda döviz pozisyon oranına ilişkin tevsik tedarikçi firma tarafından yapılacak; destek tutarı aracı banka tarafından doğrudan tedarikçi firmanın hesabına aktarılacaktır. Tebliğin uygulanması bakımından döviz satışının tedarikçi firma tarafından yapıldığı kabul edilecektir.

Gerçeğe Aykırı Beyan ve Usulsüz Kullanım

Döviz pozisyon oranına ilişkin bildirimin gerçeğe aykırı olduğunun veya destekten usulsüz, amaca aykırı ya da gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunularak yararlanıldığının tespiti halinde, ödenen destek tutarı ilgili dönem boyunca oluşan kur farkı ilave edilerek geri alınacaktır.

Bu tutara ayrıca desteğin ödendiği tarihten tespit tarihine kadar, tespit tarihinde geçerli olan TCMB’nin ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden faiz uygulanacaktır. Tahsilat aracı bankalar tarafından yapılarak TCMB’ye aktarılacaktır.

İhlalde bulunan firmanın döviz dönüşüm desteği talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri, ihlal tutarı ve tekerrür durumu dikkate alınarak TCMB’nin belirleyeceği süre boyunca kabul edilmeyecektir. Ayrıca ilgili kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulmasına TCMB tarafından karar verilebilecektir.

Yaptırımların Kontrol İlişkisi İçindeki Firmalara Yayılması

Değişiklik Tebliği ile “firma kontrolü” doğrudan veya dolaylı olarak bir firmada en az %50 hisseye, oy hakkına, yönetim kurulu üyelerinin en az %50’sini seçme hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin en az %50’sine sahip olma hali olarak tanımlanmıştır.

İhlal nedeniyle hesaplanan tutar tamamen ödeninceye kadar; ihlalde bulunan firmanın kontrol ettiği firmaların, bu firmayı kontrol eden firmaların ve firmayı kontrol eden gerçek veya tüzel kişilerin kontrol ettiği diğer firmaların döviz dönüşüm desteği talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri de kabul edilmeyecektir.

Bu düzenleme, tek bir şirket nezdindeki aykırılığın aynı kontrol yapısı içindeki diğer şirketlerin TCMB destek ve kredi imkânlarına erişimini de etkileyebilmesi nedeniyle, grup şirketleri bakımından merkezi ve bütüncül bir uyum kontrolünü gerekli kılmaktadır.

Aracı Bankaların Yükümlülükleri

Aracı bankalar şüpheli döviz dönüşüm desteği işlemlerini TCMB’ye bildirmek ve TCMB tarafından hesaplanarak kendilerine bildirilen tutarın bir ay içinde TCMB’ye aktarılması için gerekli tüm tedbirleri almakla yükümlüdür.

Bildirilen tutarın bir ay içinde aktarılmaması halinde TCMB, ilgili tutarı aracı bankanın TCMB nezdindeki hesaplarından re’sen tahsil edebilecektir. Aracı bankalar ayrıca destek işlemleri için TCMB tarafından belirlenecek azami oranı aşmamak üzere komisyon alabilecektir.

İnceleme ve Denetim Rejimi

TCMB, firmalardan belirleyeceği bilgi ve belgelerin aracı bankaya veya doğrudan kendisine sunulmasını isteyebilecektir. Talep edilen bilgi ve belgeleri sunmayan firmaların destek talepleri kabul edilmeyecek; döviz satışı yapılmışsa satılan döviz iade edilmeyecektir.

TCMB, sunulan veya diğer kaynaklardan edinilen bilgi ve belgeler üzerinden şüpheli ya da gerekli gördüğü firmaları incelemeye alabilecek; incelemeyi kendisi yapabileceği gibi aracı bankaya da yaptırabilecektir. İnceleme süresince firmaya destek ödenmeyecektir.

İnceleme sonucunda usulsüzlük, gerçeğe aykırı beyan veya amaca aykırı kullanım tespit edilirse destek talebi reddedilecek ve geri alma ile diğer yaptırımlar uygulanacaktır. Aykırılık tespit edilmemesi halinde destek talebi incelemenin sonuçlandığı tarihten itibaren kabul edilecektir.

Geçiş Hükümleri ve Yürürlük

Döviz dönüşüm desteği uygulamasının süresi 31 Temmuz 2026’dan 31 Ocak 2027’ye uzatılmıştır. Bununla birlikte bu değişiklik, Değişiklik Tebliği’nin yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Değişiklik Tebliği’nin yürürlüğe girmesinden önce verilmiş döviz almama taahhütlerinin ihlali bakımından yürürlükten kaldırılan eski hükümler uygulanmaya devam edecektir. Önceden gerçekleşen usulsüz yararlanma veya gerçeğe aykırı beyanlar bakımından ise firmaların destek ve TCMB kaynaklı kredi talepleri, TCMB’nin belirleyeceği süre boyunca kabul edilmeyecektir.

Uygulama süresini 31 Ocak 2027’ye uzatan hüküm 1 Ağustos 2026 tarihinde; diğer değişiklikler ise 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.

Değerlendirme ve Sonuç

Değişiklik Tebliği, %2 oranındaki dönüşüm desteğini sürdürmekle birlikte, destek mekanizmasını firma özelinde mali göstergeler, döviz pozisyonu, kontrol ilişkileri ve kapsamlı belge denetimi üzerinden daha sıkı bir uyum rejimine bağlamaktadır.

Özellikle yaptırımların aynı kontrol yapısı içindeki diğer firmalara yayılması, kur farkı ve yüksek gecelik borç verme faizi üzerinden geri alma işleminin gerçekleştirilmesi ve TCMB kaynaklı kredilere erişimin sınırlandırılması, başvuruların yalnızca işlemi yapan şirket düzeyinde değerlendirilmesini yetersiz hale getirmektedir.

Bu çerçevede destekten yararlanmayı planlayan firmaların, döviz pozisyon oranlarını, firma özelinde üst limitlerini, dövizin yurt dışı kaynağını gösteren belgeleri ve grup içi kontrol yapılarını başvuru öncesinde teyit etmeleri; aracı bankaya sunulan beyan ve belgeler bakımından denetlenebilir bir kayıt düzeni oluşturmaları önem taşımaktadır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.