- within Litigation and Mediation & Arbitration topic(s)
- in Asia
- within Cannabis & Hemp, Technology and Environment topic(s)
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan 2026/3 sayılı Genelge, 17.04.2026 tarihli ve 33227 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Söz konusu Genelge ile İstanbul’da kurulu bulunan İslam İşbirliği Teşkilatı Tahkim Merkezi’nin(“İİTTM”) uluslararası uyuşmazlık çözüm mekanizması olarak kullanımının teşvik edilmesi amaçlanmaktadır.
Karara Konu Düzenleme
Genelge kapsamında, İİTTM’nin hukuki statüsü ve faaliyet alanı ortaya konulmaktadır. Bu çerçevede, Merkez’in 24.01.2020 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylanan Türkiye Cumhuryeti hükümeti ile İslam Ticaet, Sanayi ve Tarım Odası Arasında İslam İşbirliği Teşkilatı Tahkim Merkezi’nin Türkiye’de Kurulması Hakkında uyarınca uluslararası anlaşma (“Anlaşma”) ile Türkiye’de kurulan ilk tahkim merkezi olduğu belirtilmektedir.
Anlaşma incelendiğinde, İİTTM’nin İslam Ticaret, Sanayi ve Tarım Odası (“İSTO”) bünyesinde ve onun bir iştiraki olarak kurulan, ancak ev sahibi ülke olarak Türkiye’nin kurumsal ve mali desteğiyle faaliyet gösterecek hibrit bir yapı olduğu anlaşılmaktadır.
Nitekim kuruluş tüzüğünde, merkezin İSTO’nun bir iştiraki olduğu açıkça belirtilmekte, buna karşılık yönetim yapısında Türkiye’nin kurumsal temsilinin belirleyici olduğu, Mütevelli Heyeti üyelerinin bir kısmının doğrudan Türkiye Odalar Borsası Birliği (“TOBB”) tarafından atanması ve sekretaryanın kuruluşuna kadar idari saklayıcılığın da TOBB tarafından üstlenilmesi öngörülmektedir.
Bu durum, İİTTM’nin yalnızca uluslararası bir girişim değil, aynı zamanda Türkiye’nin ulusal ticaret kurumsallığı üzerinden yapılandırılan ve desteklenen bir tahkim altyapısı olduğunu göstermektedir. Öte yandan tüzükte merkezin amacının üye devletler ve ilgili taraflar arasındaki ticari ve yatırım uyuşmazlıklarının tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleriyle çözülmesi, ayrıca üye ülkelerde uyuşmazlık çözüm kapasitesinin geliştirilmesi olduğu düzenlenmiştir.
Bu kurumsal tasarım, yukarıda değinilen bölgesel tahkim merkezleriyle benzer şekilde, örgüt temelli meşruiyet ile ev sahibi ülke merkezli operasyonel kapasitenin birleştiği bir model ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda İİTTM; İslam İşbirliği Teşkilatı (“İİT”) üyesi devletler ile bu devletlerin gerçek ve tüzel kişileri arasında ortaya çıkan ticari ve yatırım uyuşmazlıklarının tahkim veya alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ile çözümüne hizmet etmektedir. Merkez’in bağımsız, tarafsız ve alanında uzman kişiler aracılığıyla faaliyet gösterdiği; modern tahkim ve arabuluculuk kuralları çerçevesinde uluslararası standartlara uygun bir müzakere ve çözüm ortamı sunduğu ifade edilmektedir.
Bununla birlikte Merkez’in yalnızca uyuşmazlık çözümüne değil; aynı zamanda hakem ve arabulucuların belirlenmesi, sekreterya desteği sağlanması ve tahkim uygulamalarına ilişkin eğitim ve rehberlik faaliyetleri yürütülmesi gibi işlevlere de sahip olduğu vurgulanmaktadır.
Genelge ile Getirilen Yaklaşım
Genelge’de, tarafların İİTTM’nin sunduğu tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm hizmetlerinden yararlanabilmeleri için, aralarındaki sözleşmelerde veya uyuşmazlık anlaşmalarında bu yönde açık bir irade ortaya koymalarının yeterli olduğu belirtilmektedir.
Bu kapsamda özellikle kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu ulusal ve uluslararası sözleşmeler bakımından, tahkim yolu değerlendirilirken İİTTM’nin de bir alternatif olarak dikkate alınması gerektiği ifade edilmekte ve ilgili kurumlara bu yönde bilgilendirme yapılması talep edilmektedir.
Değerlendirme ve Sonuç
Genelge ile İİTTM’nin uluslararası ticari ve yatırım uyuşmazlıklarında daha etkin bir çözüm platformu olarak konumlandırılması amaçlanmakta olup, özellikle kamu kurumlarının taraf olduğu sözleşmelerde bu merkezin değerlendirilmesi yönünde açık bir yönlendirme yapılmaktadır.
Genelge, hiç şüphe yok ki, İstanbul’un uluslararası tahkim merkezi olma hedefi doğrultusunda İİTTM’nin konumunu güçlendiren ve bu merkezin kullanımını kamu otoriteleri nezdinde teşvik eden bir politika belgesi niteliği taşımaktadır. Öte yandan jeopolitik açıdan İİT üye devletlerinin bir kısmını bulunduğu coğrafyada sürmekte olan siyasi, ticari ve ekonomik belirsizlikler içerisinde söz konusu Genelge’nin yayımlanmış olmasının büyük bir fayda sağlayacağı kuşkusuzdur.
Diğer taraftan Genelge ile ortaya konulan yaklaşımın özellikle kamu taraflı sözleşmelerde tahkim yeri ve kurumu belirlenirken alternatif bir kurumsal yapı olarak İİTTM’nin daha fazla gündeme gelmesine yol açması da söz konusu olacaktır. Ancak gerek bölgede gerekse önemli uyuşmazlıklarda başvurulan bir tahkim merkezi olmanın en önemli şartı, tarafların mutabakatıdır.
Bu haliyle İİTTM’nin cazibe yaratabilmesi için, kamu kurumlarının yüklenici veya karşı taraf sözleşmelerinde tahkim şartı olarak İİTTM’yi önermesinden ayrı olarak, farklı alanlarda ve özellikli uyuşmazlıklarda kendisine bir alan yaratması faydalı olacaktır.
Konuyla ilgili herhangi bir sorunuz olması halinde bizimle temasa geçebilirsiniz.
Saygılarımızla
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
