Türkiye'de Elektrik Piyasasında Lisans Türleri

Türkiye'de elektrik piyasasına ilişkin lisans rejimi, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ("Kanun") ve ikincil mevzuat çerçevesinde düzenlenmektedir. Elektrik piyasasında yürütülebilecek faaliyetler ve bu faaliyetler için alınması gereken lisans türleri Kanun'da belirlenmiştir.

I. Lisans Alma Yükümlülüğü

Kanun'un 4. maddesi uyarınca, elektrik piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin, ilgili faaliyetleri için lisans almaları zorunludur. Aynı hükümde, lisansların her bir piyasa faaliyeti için ayrı ayrı verileceği düzenlenmektedir. Lisanslar, belirli süreler için verilmekte olup, lisans sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde belirlenir.

i. Üretim Faaliyeti ve Üretim Lisansı

Üretim faaliyeti, Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca lisansa tabi olup kamu ve özel sektör üretim şirketleri ile organize sanayi bölgesi tüzel kişiliği tarafından yürütülmektedir. Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler; elektrik enerjisi üretmek, ürettikleri elektriği tedarik şirketlerine, serbest tüketicilere veya özel direkt hat tesis ettikleri kişilere satmak ve sınırlı ölçüde elektrik enerjisi veya kapasitesi alımı yapmakla yetkilidir.

Üretilen elektriğin iletim veya dağıtım sistemine verilmeden doğrudan üretim lisansı sahibinin tüketim tesislerinde kullanılması, nihai tüketiciye satış olarak değerlendirilmemektedir. Ayrıca, aynı gerçek veya tüzel kişinin kontrol ettiği üretim şirketleri aracılığıyla gerçekleştirilebilecek toplam üretim miktarı, bir önceki yıla ait Türkiye toplam elektrik üretiminin yüzde yirmisini aşamaz. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim faaliyetleri bakımından, üretilen elektriğin kaynağına ilişkin belgelendirme ile önlisans ve kapasite tahsis süreçlerine ilişkin usul ve esaslar ilgili mevzuat kapsamında düzenlenmektedir.

ii. İletim Faaliyeti ve İletim Lisansı

İletim faaliyeti, Kanun uyarınca lisansa tabi olup elektrik enerjisinin yüksek gerilim seviyesinde taşınmasını kapsamaktadır. Kanun'un 8. maddesi kapsamında iletim faaliyeti, lisansı çerçevesinde münhasıran Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ("TEİAŞ") tarafından yürütülmektedir. İletim lisansı sahibi olan TEİAŞ, bu faaliyet dışında başka bir faaliyette bulunamaz.

TEİAŞ; iletim sisteminin planlanması, kurulması ve işletilmesi, sistem güvenilirliğinin sağlanması, yük dağıtımı ve frekans kontrolünün gerçekleştirilmesi ile iletim sistemine ilişkin tarife tekliflerinin hazırlanmasından sorumludur. Ayrıca, iletim sistemine erişim bakımından tüm sistem kullanıcılarına, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ayrım gözetilmeksizin bağlantı ve sistem kullanım hizmeti sunulması esastır.

iii. Dağıtım Faaliyeti ve Dağıtım Lisansı

Dağıtım faaliyeti, Kanun uyarınca lisansa tabi olup, elektrik enerjisinin orta ve alçak gerilim seviyelerinde tüketicilere ulaştırılmasını kapsamaktadır. Kanun'un 9. maddesi kapsamında dağıtım faaliyeti, lisansında belirlenen coğrafi bölgede dağıtım şirketi tarafından yürütülür. Dağıtım şirketi, bu faaliyet dışında başka bir faaliyette bulunamaz.

Dağıtım şirketleri; dağıtım sisteminin işletilmesi, bakım ve yatırımların gerçekleştirilmesi, sayaçların kurulumu ve işletilmesi ile dağıtım sistemine bağlı kullanıcıların elektrik hizmetine erişiminin sağlanmasından sorumludur.

Ayrıca, dağıtım sistemine erişim bakımından tüm kullanıcılarına, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ayrım gözetilmeksizin hizmet sunulması esastır.

iv. Toptan ve Perakende Satış Faaliyetleri

Toptan ve perakende satış faaliyetleri, Kanunu uyarınca üretim şirketleri ile tedarik lisansı sahibi kamu ve özel sektör tedarik şirketleri tarafından yürütülmektedir. Tedarik şirketleri, herhangi bir bölge sınırlamasına tabi olmaksızın serbest tüketicilere elektrik enerjisi satışı gerçekleştirebilir. Tedarik lisansı kapsamında, ilgili idarenin uygun görüşü ve Kurul onayı ile elektrik enerjisi ithalatı ve ihracatı faaliyetleri de yürütülebilmektedir.

Perakende satış faaliyeti, ilgili dağıtım bölgesinde görevli tedarik şirketi tarafından yürütülmekte olup, serbest tüketici olmayan tüketicilere elektrik satışı, Kurul tarafından onaylanan tarifeler üzerinden gerçekleştirilir. Ayrıca, görevli tedarik şirketi, serbest tüketici niteliğini haiz olmakla birlikte başka bir tedarikçiden enerji temin etmeyen tüketicilere, "son kaynak tedarikçisi" sıfatıyla elektrik enerjisi sağlamakla yükümlüdür.

v. Piyasa İşletim Faaliyeti

Piyasa işletim faaliyeti, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ile bu piyasalarda gerçekleştirilen işlemlerin mali uzlaştırmasını kapsar. Bu faaliyet, Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. ("EPİAŞ") tarafından, piyasa işletim lisansı kapsamında yürütülmektedir. EPİAŞ, ilgili mevzuat çerçevesinde organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ile bu piyasalara ilişkin mali işlemlerin yürütülmesinden sorumludur.

EPİAŞ tarafından işletilen piyasalarda faaliyet gösteren piyasa katılımcıları, mali uzlaştırma işlemlerinin yürütülmesi için gerekli verileri sağlamakla yükümlüdür. Piyasa işletim faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar ile EPİAŞ'ın görev ve yetkileri ilgili mevzuat kapsamında düzenlenmektedir.

vi. İthalat ve İhracat Faaliyetleri

Elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin ithalat ve ihracatına ilişkin faaliyetler, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Elektrik enerjisinin ihracatı, tedarik lisansı sahibi şirketler ile üretim şirketleri tarafından; ithalatı ise tedarik lisansı sahibi şirketler tarafından, Bakanlığın uygun görüşü ve Kurul onayı ile gerçekleştirilebilir.

Sınır bölgelerinde kurulan üretim tesislerinden, iletim veya dağıtım sistemine bağlantı olmaksızın özel direkt hat ile ihracat yapılmasına, üretim lisansı alınması kaydıyla izin verilebilmektedir. Ayrıca, teknik gereklilik bulunması halinde sınır bölgelerinde geçici olarak izole bölge yöntemiyle elektrik ithalatına izin verilebilmektedir.

vii. Toplayıcılık Faaliyeti

Toplayıcılık faaliyeti, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında düzenlenmiş olup, şebeke kullanıcılarının anlaşma yoluyla yetkilendirdiği toplayıcılar tarafından yürütülmektedir. Toplayıcı; anlaşmalı olduğu kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetmekte, bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alım-satımına ilişkin piyasa işlemlerini yürütmekte ve yan hizmetlere ilişkin süreçlere katılabilmektedir. Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Ancak, şebeke kullanıcıları, enerji tedarik ettikleri tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. Toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar ilgili mevzuat kapsamında düzenlenmektedir.

viii. Lisanssız Üretim

Kanun'un 14. maddesi uyarınca, belirli şartları sağlayan üretim faaliyetleri lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden istisna tutulmuştur. Lisanssız üretime ilişkin usul ve esaslar ikincil mevzuat ile düzenlenmektedir.

II. Yetkili Kurum

Elektrik piyasasında lisans verme, denetim ve düzenleme yetkisi Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından kullanılmaktadır. Lisans başvuruları, değerlendirme süreçleri ve lisanslara ilişkin diğer hususlar ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.