- within Criminal Law, Environment and Privacy topic(s)
- in European Union
Gübre Şoku Besi Çiftliklerine Ulaştığında
Giriş
Önceki makalemizde, Brezilya’dan Türkiye’ye gerçekleştirilen canlı hayvan ithalatını incelemiştik. Ondan beri temel pazar yapısı değişmedi: 500.000 başlık kota, özel olarak Et ve Süt Kurumu (ESK) tarafından ithal edilmekte. Küçük üreticiler (200 baştan az ithalat yapanlar) ithalat süreçlerini TÜKETBİR aracılığıyla yürütürken, daha yüksek kapasiteli üreticiler ise doğrudan ESK’ye başvuruda bulunmakta.
28 Şubat 2026 tarihinde, ABD öncülüğünde Tahran’a düzenlenen saldırıların ardından Hürmüz Boğazı fiilen trafiğe kapatılmıştı. Bu gelişmeyi takiben, birkaç hafta içinde dünya genelinde gübre fiyatlarında ani bir artış yaşandı.
Haziran 2026 itibarıyla, yeni ABD-İran anlaşmasına rağmen, boğazdan yapılan deniz taşımacılığı düzensiz seyretmekte ve taşıyıcılar temkinli davranmakta.
Bu güncelleme yazısı, söz konusu gelişmelerin Brezilya’daki canlı hayvan maliyetleri üzerindeki etkisini ve dolayısıyla Türk ithalatçıların ödeyeceği nihai fiyat üzerindeki yansımalarını ele almaktadır.
Brezilya Üretimi Liderliğini Koruyor Ancak Arz Düşüşte
9 Nisan 2026 tarihinde USDA (ABD Tarım Bakanlığı), Brezilya’nın sığır eti üretiminin 2025 yılında 12,6 milyon ton ile rekor seviyeye ulaştığını ve ülkenin dünyanın en büyük üreticisi konumunu pekiştirdiğini teyit etti. Ancak 2026 projeksiyonları önemli bir düşüşe işaret ediyor. Nisan 2026’da hazırlanan son rapora göre USDA, Brezilya’nın üretiminin yaklaşık %2 oranında azalarak 12,4 milyon tona gerileyeceğini öngördüğünü açıkladı. Küresel sığır eti üretiminin de 2026’da %1,1 oranında küçülerek 61,6 milyon tona düşmesi bekleniyor.
Bu durum, Türk ithalatçılar için bol arz döneminin sona erdiği anlamına geliyor. Türkiye’deki talep artsa bile ithalatçılar daha az hayvan üretimi yapan bir Brezilya piyasası ile karşılaşacaklar. Artık pazarlık payı, 2025 başındaki seviyelerde değil.
Besili Sığır Fiyatları Tarihi Zirveyi Gördü
20 Nisan 2026 tarihinde, Cepea besili sığır endeksi (Uygulamalı Ekonomi İleri Araştırmalar Merkezi tarafından yayımlanan ve Brezilya iç piyasasında besili sığırlar için temel fiyat referansı kabul edilen endeks), arroba (bir arroba 15 kg’a denk gelmektedir) başına 366,00 R$ seviyesine ulaşarak endeksin başladığı 1997 yılından bu yana en yüksek değerini gördü. Haziran 2026 ortası itibarıyla fiyat yaklaşık arroba başına 353,40 R$ seviyesine gerilemiş bulunuyor. 2026 Şubat ayında ortalama fiyat arroba başına 334,90 R$ civarındaydı. Bu, 2025 sonundan Haziran 2026’nın ilk yarısına kadar %10,7’lik bir artış anlamına geliyor. Başta hayvan yemi ve gübre olmak üzere girdi maliyetlerindeki artış, bu fiyat hareketini tetikliyor.
İhracat Büyüyor Ancak Maliyet Baskısı Altında
2026 yılının ilk çeyreğinde Brezilya, 2025’in aynı dönemine göre, hacimde %18,4, gelirde ise %34,3 artışla, 801.900 ton sığır eti ihraç ederek 4,33 milyar ABD Doları gelir elde etti. Mayıs 2026 itibarıyla ihracat, yılın ilk beş ayında rekor seviye olan 1,36 milyon tona ulaştı, bu durum Secex tarihî serisinin (Brezilya Dış Ticaret Sekreterliği tarihsel verileri) 1997’de başlamasından bu yana söz konusu dönem için kaydedilen en yüksek hacim oldu. Ortalama ihracat fiyatı ise yıl genelinde %14,6 yükseldi.
Ocak 2026’da Türkiye, Brezilya’dan 81,88 milyon ABD Doları tutarında canlı hayvan ithalatı gerçekleştirdi, Ocak 2025’e göre bu durum %440’lık bir sıçrama anlamına geliyor. Böylece Türkiye, Ocak ayında Brezilya’nın canlı hayvan ihracatının %39,2’sini tek başına karşıladı. Mart 2026 itibarıyla Türkiye’nin canlı büyükbaş hayvan ithalatında Brezilya’nın payı %63’e ulaştı.
Ancak ihracatçıların ton başına elde ettiği yüksek gelir, başta yem ve gübre olmak üzere artan girdi maliyetleri sebebiyle erimekte. Dolayısıyla artan gelir, kârlılıkta da eş zamanlı bir artışa sebep olmadı.
Gübre: Yeni Darboğaz
Hürmüz Boğazı, normal şartlarda küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30’unun geçiş güzergahı konumunda. Dünya Bankası verileri, 2026’da üre fiyatlarının Şubat ve Mart ayları arasında aylık bazda %46 arttığını gösteriyor. Fiyatlar Şubat ayında ton başına 472 ABD Doları’ndan, Mart ayında 726 ABD Doları’na yükselerek Nisan 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Mayıs 2026 itibarıyla Dünya Bankası’nın üre fiyat endeksi ton başına 770,5 ABD Doları seviyesine ulaştı. Dünya Bankası artık küresel üre fiyatlarının 2026 yılında metrik ton (MT) başına 675 ABD Doları ile dört yılın en yüksek seviyesinde dengeleneceğini öngörüyor.
Tükettiği gübrenin yaklaşık %85’ini ithal eden Brezilya, bu tür dalgalanmalara karşı son derece kırılgan bir durumda.
İki büyük tedarikçi, eş zamanlı olarak gübre satışlarını kısıtladı. Küresel amonyum nitrat ticaretinin %40’ını gerçekleştiren Rusya, ilkbahar döneminde ülkesi içindeki ekim faaliyetlerine öncelik vermek amacıyla 21 Mart – 21 Nisan 2026 tarihleri arasında ihracatı askıya aldı. Çin ise üre ihracatını kısıtladı. Finans sektörü beklentileri, Çin’in üre ve fosfat ihracatını Ağustos 2026’ya kadar kısıtlamaya devam edeceği ve küresel arzın önemli bir kısmını piyasadan çekeceği yönünde.
Sonuç olarak Brezilya’daki gübre tüketiminin 2025 yılında ulaştığı 49,1 milyon tondan, 2026’da 47,2 milyon tona düşmesi bekleniyor. 2026’nın ilk çeyreğinde Brezilya pazarına yapılan gübre teslimatları toplam 9,76 milyon ton oldu, bu durum geçen yılın aynı dönemine kıyasla %3,8’lik bir artış anlamına geliyor. Daha az gübre kullanımı, daha düşük mısır rekoltesi anlamına geliyor. Mısır, besi çiftliği maliyetlerinin %75 kadarlık kısmını oluşturan hayvan yeminin temel bileşeni. Güncel durum henüz besi sığırı fiyatlarına tam olarak yansımamış olsa da 2026’nın üçüncü çeyreğinde etkisini güçlü bir şekilde hissettirecek.
2026/27 Mahsul Döngüsü Risk Altında
Nisan 2026’da Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi’ne bağlı faaliyet gösteren Tarımsal Ticaret İzleme Merkezi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için üç farklı senaryo inceledi. Merkezin vardığı sonuç, 2026/27 mahsul döngüsü için henüz sonbahar döneminde gübre sözleşmesi yapılmadığı gerçeği de göz önüne alındığında oldukça kritik. Boğaz hızlı bir şekilde yeniden açılsa dahi, sonbahar dönemi için öngörülen fiyatlar kriz öncesi seviyelerin çok üzerinde kalıyor.
Türk ithalatçılar açısından bu durum, yüksek yem maliyetlerinin 2026 sonundan itibaren Brezilya besi çiftliklerine sirayet edeceği anlamına geliyor. 2027’nin ilk çeyreğinde teslim edilmek üzere şu an sözleşmeye bağlanan her hayvan, bu beklenti dahilinde fiyatlandırılacak.
Türk üreticiler, ESK tarafından belirlenen TL bazlı satış fiyatlarının, USD cinsinden maliyetler kadar hızlı güncellenmediğinden şikayet etmekte. Yurt içi et fiyatlarının aynı hızla artmaması durumunda, 2026 sonuna kadar kâr marjlarının negatife dönmesi somut bir risk. Türkiye gibi kontrollü enflasyonist bir ortamda bu denli hızlı fiyat artışları siyasi olarak zor ve pratik olarak imkansız.
Sonuç: Sözleşmelerin Geleceğe Hazırlanması
2026 başında öngörülebilir ve kârlı görünen canlı hayvan ticareti, değişken ve kâr marjlarının baskılandığı bir iş modeline dönüştü.
Türk ithalatçılar (ESK aracılığıyla), 2027 yılındaki canlı hayvan maliyetlerinin 2026’dan daha yüksek olacağı varsayımıyla, yem (mısır ve soya fasulyesi) maliyetlerini 12 ila 18 ay boyunca riskten koruma (hedging) yoluna gidebilirler. Mevcut durum gibi girdi krizlerini kapsayacak mücbir sebep maddelerinin sözleşmelere eklenmesi bir hukuki korunma kaynağı olarak değerlendirilmelidir. Yeni yapılacak sözleşmelere de bu tür özel riskleri yönetecek mücbir sebep maddeleri mutlaka eklenmelidir.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
