- within Consumer Protection, Cannabis & Hemp, Food, Drugs, Healthcare and Life Sciences topic(s)
16.07.2026 tarihinde kabul edilen 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (“Kanun”) ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunun’un (“HMK”) belirsiz alacak ve kısmi dava, duruşmaların yürütülmesi, ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılım, davaların birleştirilmesi ve ayrılması ile kanun yollarına ilişkin hükümlerinde önemli değişiklikler yapılmıştır.
Değişiklikler; belirsiz alacak davası kurumunun yürürlükten kaldırılmasını, kısmi davada talep sonucunun bir defaya mahsus artırılabilmesini, duruşmalar arasındaki sürenin sınırlandırılmasını ve istinaf ile temyiz sisteminde bazı usulî düzenlemeler yapılmasını öngörmektedir.
Aşağıda Kanun ile HMK’da yapılan başlıca değişiklikler, uygulamadaki muhtemel sonuçlarıyla birlikte özetlenmektedir.
Belirsiz Alacak Davası Kurumu Yürürlükten Kaldırıldı
HMK’nın 107. maddesi uyarınca, davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını veya değerini tam ve kesin olarak belirlemesi kendisinden beklenemeyen ya da bunun imkânsız olduğu hâllerde alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar veya değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davası açabilmekteydi.
Önceki düzenlemede, karşı tarafın verdiği bilgiler veya tahkikat sonucunda alacağın miktarının belirlenebilir hale gelmesi üzerine davacı, hakim tarafından verilecek iki haftalık kesin süre içinde talebini iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tam ve kesin olarak belirleyebiliyordu. Ayrıca kısmi eda davasının açılabildiği hallerde tespit davası açılmasında hukuki yararın bulunduğu kabul ediliyordu.
Kanun ile HMK’nın 107. maddesi tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Böylece belirsiz alacak davası, yeni açılacak davalar bakımından ayrı bir dava türü olmaktan çıkarılmıştır.
Bu değişiklik, uygulamada uzun süredir tartışma konusu olan belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki ayrımı sadeleştirmeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte, alacağın dava tarihinde belirlenemediği hallerde davacının başvuracağı usul ve talep artırımının sınırları bundan sonra kısmi davaya ilişkin yeni düzenleme çerçevesinde değerlendirilecektir.
Kısmi Davalarda Talep Sonucunun Bir Defaya Mahsus Artırılmasına İmkan Tanındı
HMK’nın 109. maddesine eklenen yeni dördüncü fıkra uyarınca, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak üzere ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilecektir.
Talep sonucunun artırılması halinde, zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacaktır. Böylece sonradan artırılan bölüm yönünden zamanaşımının hangi tarihte kesileceğine ilişkin tereddüt, davacı lehine açık bir düzenleme ile giderilmiştir.
Yeni sistem, belirsiz alacak davasının kaldırılmasıyla birlikte değerlendirildiğinde, miktarı başlangıçta tam olarak belirlenemeyen alacaklar bakımından kısmi davayı temel usuli araç haline getirmektedir. Ancak talep artırım hakkının aynı davada yalnızca bir defa kullanılabilecek olması nedeniyle, artırımın zamanı ve kapsamının tahkikat süreci içinde dikkatle izlenerek belirlenmesi önem taşımaktadır.
Duruşmalar Arasındaki Süre Kural Olarak Üç Ayla Sınırlandırıldı
HMK 147. maddesine eklenen hükümle, duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç aydan uzun olamayacağı düzenlenmiştir.
Bilirkişi incelemesinin işin niteliği gereği uzaması veya tahkikat işlemlerinin istinabe yoluyla yürütülmesi gibi zorunlu hallerde hâkim, gerekçesini göstermek suretiyle üç aydan daha uzun bir süre belirleyebilecektir.
Düzenleme, duruşmalar arasında uzun süreler bırakılmasının önüne geçerek yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmasını desteklemeyi amaçlamaktadır. İstisnanın uygulanabilmesi için zorunlu halin ve daha uzun süre verilmesinin gerekçesinin kararda açıkça ortaya konulması gerekecektir.
Uzaktan Duruşmalarda Elle Atılan İmza Zorunluluğunun Kapsamı Daraltıldı
Ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına karar verilen kişiler bakımından, kural olarak elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır.
Bununla birlikte ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh hâlleri bu kuralın dışında tutulmuştur. Tarafın uyuşmazlığın esasını veya sona ermesini doğrudan etkileyen bu işlemlere ilişkin olarak imzaya ilişkin mevcut güvenceler korunacaktır.
Değişiklik, uzaktan duruşma uygulamasında imza kaynaklı usuli güçlükleri azaltmayı ve elektronik duruşmaların daha işlevsel yürütülmesini amaçlamaktadır. Ancak istisna kapsamındaki taraf işlemlerinin usulüne uygun biçimde belgelenmesine devam edilmesi gerekecektir.
Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun Yolları Yeniden Düzenlendi
Davaların birleştirilmesine ilişkin olarak, ilk davanın açıldığı mahkemenin birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bu kararla bağlı olduğu açıkça düzenlenmiştir.
Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerince verilen birleştirme kararlarına karşı yalnızca istinaf yoluna başvurulabilecektir. İlk derece mahkemelerinin ayırma kararları istinaf; bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararları ise temyiz incelemesine ancak esas hükümle birlikte konu edilebilecektir.
Birleştirme veya ayırma hususu tek başına, bölge adliye mahkemesinin hükmü kaldırarak davayı esastan incelemesine veya Yargıtay’ın bozma kararı vermesine neden olmayacaktır. Düzenleme ile ara nitelikteki bu kararların yargılamayı kesintiye uğratmasının önlenmesi ve kanun yolu incelemesinin esas hükümle birlikte yürütülmesi amaçlanmaktadır.
Bölge Adliye Mahkemelerinin Yeniden Esas Hakkında Verdiği Kararların Temyiz Edilebilirliği Açıklığa Kavuşturuldu
Bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında karar vermesi halinde, kabul veya ret konusu kısmın değeri istinaf parasal sınırının üzerinde ise karar kural olarak temyiz edilebilecektir.
Bununla birlikte, bölge adliye mahkemesinin kararı temyiz sınırının altında kalıyor ve bu karar ile ilk derece mahkemesi kararı arasındaki fark istinaf parasal sınırını aşmıyorsa temyiz yoluna başvurulamayacaktır. Aynı şekilde, temyiz sınırının altında kalan kararın yalnızca yargılama gideri veya vekâlet ücretine ilişkin olması halinde de temyiz yolu kapalı olacaktır.
Yeni hüküm, bölge adliye mahkemesinin esasa ilişkin olarak ilk derece kararından farklı bir sonuç ortaya koyduğu hallerde temyiz edilebilirliğin hangi parasal değer üzerinden belirleneceğini açıklığa kavuşturmayı amaçlamaktadır. Somut uyuşmazlıklarda temyiz hakkının değerlendirilmesi sırasında hem bölge adliye mahkemesi kararının konusu hem de ilk derece kararıyla arasındaki miktar farkı birlikte dikkate alınmalıdır.
Yürürlükten Önce Açılmış Belirsiz Alacak Davaları İçin Geçiş Hükmü Getirildi
Kanunun Geçici 1. maddesi uyarınca, yürürlükten kaldırılan HMK 107. maddesi, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılmış davalar bakımından uygulanmaya devam edecektir.
Dolayısıyla belirsiz alacak davasının kaldırılması geçmişe etkili olmayacak; yürürlük tarihinden önce bu dava türünde açılmış dosyalar önceki düzenlemeye göre sonuçlandırılacaktır. Yeni kısmi dava ve talep artırımı sistemi, yürürlükten sonra açılacak davalar bakımından önem taşıyacaktır.
Değerlendirme ve Sonuç
HMK’da yapılan en belirgin değişiklikler belirsiz alacak davası ile kısmi davaya ilişkin düzenlemelerdir. Belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kısmi davada bir defaya mahsus talep artırımına imkan tanınması, dava türlerine ilişkin tartışmaları azaltabilecek olmakla birlikte, talep artırımının zamanı ve miktarı bakımından tarafların usuli işlemlere daha dikkatli yaklaşması gerektirecektir.
Duruşmalar arasındaki sürenin sınırlandırılması ve uzaktan duruşmalarda imza yükümlülüğünün daraltılması, yargılamaların hızlandırılmasına ve dijital usul araçlarının kullanılmasına hizmet etmektedir. Birleştirme, ayırma ve kanun yollarına ilişkin değişiklikler ise ara kararların yargılamayı geciktirmesini önlemeyi ve istinaf ile temyiz incelemelerinin kapsamını daha öngörülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır.
Özellikle devam eden ve yeni açılacak alacak davalarında, davanın açılış tarihi, talep artırımının ne zaman yapılacağı ve artırılan kısım bakımından zamanaşımının sonuçları somut olay özelinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Konuya ilişkin herhangi bir sorunuz olması halinde her zaman bizimle iletişime geçebilirsiniz.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
[View Source]
