Het Voorontwerp Wet modernisering pandrecht en cessie nader bekeken

Op 15 december 2025 startte de internetconsultatie voor het Voorontwerp Wet modernisering pandrecht en cessie. Het wetsvoorstel doorbreekt twee knelpunten in het huidige zekerhedenrecht: het verouderde papieren registratieproces bij de Belastingdienst en de beperking dat ondernemingen alleen bestaande of enkel toekomstige vorderingen (vorderingen die nog niet bestaan, maar voortvloeien uit een bestaande rechtsverhouding) kunnen verpanden. De wijzigingen in Boek 3 BW moeten zorgen voor betere toegang tot krediet, vooral voor mkb-ondernemingen.

De kern van het voorstel is: (i) de invoering van digitale tijdstempels en (ii) de afschaffing van het grondslagvereiste bij stille verpanding en cessie.

Van papier naar digitale tijdstempel
Het huidige registratieproces betreft een volledig papieren proces bij de Belastingdienst in Rotterdam, waarbij digitale verstrekking van een digitaal tot stand gekomen onderhandse pandakte of cessieakte niet mogelijk is en papieren akten door koeriers, per aangetekende post of in persoon moeten worden aangeleverd. Het wetsvoorstel vervangt in de artikelen 3:94 lid 3, 3:237 lid 1 en 3:239 lid 1 BW het vereiste van een 'geregistreerde' onderhandse akte door het vereiste van een onderhandse akte 'met vaste dagtekening'. Onder een vaste dagtekening wordt in het wetsvoorstel verstaan het vermelden van de datum en het tijdstip waarop de akte is tot stand gekomen door gebruik van een gekwalificeerde elektronische tijdstempel, op een andere objectieve wijze die het mogelijk maakt om bij toekomstig raadplegen vast te stellen dat de datum en het tijdstip ongewijzigd zijn, of door registratie bij de Belastingdienst.

Door de concrete mogelijkheid van de gekwalificeerde elektronische tijdstempel wordt het mogelijk om op de seconde vast te stellen wanneer de akte tot stand is gekomen. De registratiemogelijkheid op grond van de Registratiewet 1970 blijft in het voorstel bestaan naast de nieuwe mogelijkheden, maar zal op termijn worden uitgefaseerd. Partijen kunnen dus 24/7 digitaal een vaste dagtekening aanbrengen zonder de noodzaak de akte bij de Belastingdienst in Rotterdam te laten registreren.

Afschaffing grondslagvereiste: ook dubbel toekomstige vorderingen verpandbaar
Naar huidig recht kunnen enkel toekomstige vorderingen (de rechtsverhouding bestaat al, maar de vordering zelf nog niet) al bij voorbaat stil worden verpand of gecedeerd, maar dubbel toekomstige vorderingen (zowel de rechtsverhouding als de vordering bestaan nog niet) niet. Het grondslagvereiste verhindert dat dubbel toekomstige vorderingen al bij voorbaat worden verpand, waardoor het nodig is om steeds opnieuw tot vestiging van het pandrecht over te gaan wanneer de rechtsverhouding is ontstaan.

Het wetsvoorstel schrapt het zinsdeel in artikel 3:239 lid 1 BW dat een pandrecht op vorderingen stil kan worden gevestigd "mits dit recht op het tijdstip van de vestiging van het pandrecht reeds bestaat of rechtstreeks zal worden verkregen uit een dan reeds bestaande rechtsverhouding". Na afschaffing kunnen alle toekomstige vorderingen bij voorbaat worden verpand door eenmalig een pandakte op te maken en te registreren, zoals bij roerende zaken reeds het geval is.

Hetzelfde geldt voor mutatis mutandis voor de stille cessie van vorderingen. Voor consumenten (in het wetsvoorstel: natuurlijke personen, niet handelend in de uitoefening van beroep of bedrijf) blijft het grondslagvereiste echter wel gelden voor stille cessie van vorderingen. Consumenten blijven dus beschermd.

De verzamelpandakte wordt overbodig
Gelet op de beperking van het grondslagvereiste ontstond in de praktijk behoefte aan het periodiek opmaken van vervolgpandakten, waarbij bij de verzamelpandakteconstructie periodiek, in de regel dagelijks op werkdagen, door de pandhouder (veelal een bank) één onderhandse vervolgpandakte wordt opgemaakt en geregistreerd namens alle pandgevers. Door het schrappen van het grondslagvereiste kan worden volstaan met een eenmalige verpanding of cessie, waardoor het ook slechts één keer nodig is om een vaste dagtekening aan te brengen. Met het schrappen van het grondslagvereiste vervalt het bestaansrecht van de verzamelpandakteconstructie.

Verrekening in de schemerzone ruimer
De voorgenomen modernisering van verpanding (en cessie) van vorderingen leidt volgens de wetgever, naast betere toegang tot krediet voor het mkb, een gelijker speelveld tussen financiers, kostenreductie en efficiëntie, tot een ruimere verrekeningsmogelijkheid in de schemerzone (naar een faillissement).

Een financier kan betalingen op niet aan hem verpande vorderingen slechts verrekenen wanneer de financier te goeder trouw is: wanneer hij niet wist of behoorde te weten dat de schuldenaar in een zodanige toestand verkeert dat diens faillissement is te verwachten. Dat volgt uit artikel 54 lid 1 Fw. Door schrapping van het grondslagvereiste wordt het voor de bank ook mogelijk om ruimer te verrekenen, wat niet alleen gevolgen heeft voor de bereidwilligheid tot kredietverstrekking, maar in de schemerzone tot aan het faillissement ook gevolgen kan hebben voor reddingspogingen van ondernemingen. De bank kan immers deze stil verpande vorderingen blijven verrekenen. De Hoge Raad heeft dit geval in het arrest Mulder q.q./CLBN buiten het bereik van artikel 54 lid 1 Fw gebracht.

Een ruimere verrekeningsmogelijkheid zorgt dat deze omzet en/of binnenkomende betalingen niet langer in de failliete boedel valt, hetgeen kan leiden tot meer lege boedels. Een cessie of verpanding bij voorbaat van toekomstige vorderingen sorteert geen effect indien de vorderingen eerst na de aanvang van de dag van de faillietverklaring door de pandgever of cedent worden verkregen. Deze vorderingen behoren dus tot de boedel en de opbrengst daarvan komt toe aan de gezamenlijke schuldeisers.

Voorziene inwerkingtreding en overgangsrecht
Er is voorzien in een grotendeels directe werking van het wetsvoorstel, waarbij het uitgangspunt is dat inwerkingtreding niet tot gevolg heeft dat iemand, enkel door de inwerkingtreding van de wet, meer vorderingen heeft verpand of gecedeerd dan het geval is onder het huidige recht.

De wetgever voorziet in het voorstel dat er direct na inwerkingtreding van de wet (om 00:00 uur) digitaal vele onderhandse akten mogelijk gelijktijdig zullen worden voorzien van een vaste dagtekening, vermoedelijk vooral om pandrechten te vestigen op dubbel toekomstige vorderingen. Om te anticiperen op deze eerste hoeveelheid aan aktes die na inwerkingtreding van de wet via de weg van artikel 3:15b BW van een vaste dagtekening zullen worden voorzien, wordt voor de eerste dag na inwerkingtreding een aparte bepaling van overgangsrecht opgenomen.

Iedere vaste dagtekening die op de eerste dag na inwerkingtreding wordt geplaatst, wordt geacht te zijn geplaatst op de datum van inwerkingtreding op het tijdstip 23:59 uur. Hiermee wordt voorkomen dat men zich gehouden voelt om direct om 00:00 uur een gekwalificeerde elektronische tijdstempel te plaatsen, met de mogelijkheid van een grote belasting van de systemen waarmee dit mogelijk is. Daarnaast wordt degene die op de dag van inwerkingtreding nog gebruik wenst te maken van de mogelijkheid van registratie bij de Belastingdienst – wat alleen mogelijk is tijdens de openingsuren van het belastingkantoor te Rotterdam – een gelijke kans geboden met diegenen die de vaste dagtekening via de digitale weg willen plaatsen.

Reageren op consultatie
De consultatie loopt twee maanden en wordt afgesloten op 15 februari 2026. De consultatie biedt gelegenheid voor reacties van de praktijk. De praktijk doet er verstandig aan hun financieringscontracten en pandakten alvast door te lichten op toekomstbestendigheid.

Deze tekst verscheen eerder als blog op Herstructurering & Recovery Online (HERO), HERO, Ruud Brunninkhuis, HERO 2025 / B-087, Marc/MADlex,https://www.online-hero.nl/art/5486/het-voorontwerp-wet-modernisering-pandrecht-en-cessie-nader-bekeken

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.